Guru Nanak- કાર્તિક પૂર્ણિમાનો પવિત્ર તહેવાર માત્ર હિન્દુઓ માટે જ નહીં પરંતુ શીખો માટે પણ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે આ દિવસે શીખોના પ્રથમ ગુરુ નાનકનો જન્મ થયો હતો. શીખ ધર્મના અનુયાયીઓ ગુરુના પ્રકાશ પર્વની મહિનાઓ અગાઉથી તૈયારીઓ શરૂ કરી દે છે. ગુરુ નાનક જયંતિના પવિત્ર તહેવાર પર દેશના વિવિધ ગુરુદ્વારાઓમાં દિવસભર પ્રભાતફેરી અને શબદ-કીર્તન વગેરેનું આયોજન કરવામાં આવે છે. દેશના વિવિધ ગુરુદ્વારાઓમાં દિલ્હીના નાનક પ્યા ગુરુદ્વારાનું ઘણું મહત્વ છે, કારણ કે લગભગ પાંચ દાયકા પહેલા ગુરુ નાનકજી આ સ્થાન પર આવીને રોકાયા હતા. ચાલો જાણીએ આ પ્રખ્યાત ગુરુદ્વારાનો ધાર્મિક ઈતિહાસ અને મહત્વ.

દેશની રાજધાની દિલ્હીનું પ્રથમ ગુરુદ્વારા

દેશના દરેક ગુરુદ્વારા પોતાનામાં ખાસ છે, પરંતુ આજે અમે તમને એવા ગુરુદ્વારા વિશે જણાવીશું જેની સ્થાપના પોતે ગુરુ નાનક સાહેબે કરી હતી. એવું માનવામાં આવે છે કે જ્યારે શીખોના પ્રથમ ગુરુ નાનક 1505 માં પહેલીવાર દિલ્હી આવ્યા ત્યારે તેમણે આ ગુરુદ્વારાની સ્થાપના કરી હતી. આ જ કારણ છે કે આ પ્રખ્યાત ગુરુદ્વારા શીખ સમુદાય માટે ઘણું મહત્વ ધરાવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે 'નાનક પ્યાઉ ગુરુદ્વારા' દેશની રાજધાની દિલ્હીનું પ્રથમ ગુરુદ્વારા છે.

આ ગુરુદ્વારાને શા માટે કહે છે નાનક પરબ 

જો તમે વિચારી રહ્યા છો કે આખરે ગુરૂ નાનકજીથી સંકળાયેલા આ  આ ગુરુદ્વારાને આખરે નાનક પરબ ગુરુદ્વારા કેમ કહેવામાં આવે છે. જો ગુરુ નાનક જીના નામ સાથે પરબ જોડવાની શું જરૂર હતી, તો જાણી લો તેની પાછળ પણ એક ચમત્કારિક ઘટના જોડાયેલ છે. વાસ્તવમાં, જ્યારે ગુરુ નાનકજી પહેલીવાર દિલ્હી આવ્યા હતા, ત્યારે તેઓ આ સ્થાન પર રોકાયા હતા. કહેવાય છે કે તે સમયે અહીં રહેતા લોકોને પીવાનું પાણી નસીબ નહોતું કારણ કે અહીં જમીનમાંથી ખારું પાણી નીકળતું હતું. જેના કારણે અહીંના લોકો ખૂબ જ પરેશાન રહેતા હતા અને ઘણીવાર બીમાર રહેતા હતા. જ્યારે ગુરુ નાનકજી અહીં પહોંચ્યા તો લોકોએ તેમને આ સમસ્યા જણાવી. આ પછી ગુરુ નાનકજીએ તેમની દિવ્ય દ્રષ્ટિથી લોકોને એક જગ્યાએ કૂવો ખોદવાનું કહ્યું. આ પછી, ગુરુના ચમત્કારથી, ત્યાં મીઠુ પાણી આવ્યું અને લોકોને પીવા માટે પાણી ઉપલબ્ધ થયું. ત્યારથી, આ ગુરુદ્વારામાં લોકોને પીવા માટે ન માત્ર અમૃત જળ મળી રહ્યું છે, પરંતુ લગભગ 500 વર્ષથી સતત ચાલતો લંગર પણ લોકોની ભૂખ મિટાવવાનું કામ કરી રહ્યું છે. આ ગુરુદ્વારાને ફૂલો અને રોશનીથી શણગારવામાં આવ્યું છે.


(Edited By-Monica Sahu) 

ગુરુ અને માતા-પિતાના આશીર્વાદ લો

વૈશાખી એ માત્ર કૃષિ ઉત્સવ જ નથી પરંતુ ખાલસા પંથની સ્થાપનાનો દિવસ પણ છે. આ દિવસ ગુરુ પ્રત્યેની ભક્તિ અને આદરનું પ્રતીક પણ છે. આ દિવસે તમારા ગુરુ, વડીલો અને માતા-પિતાના આશીર્વાદ અવશ્ય લો.

દાન, સેવા અને જલ સેવા કરવી

વૈશાખીના દિવસે કરવામાં આવેલું દાન અત્યંત પુણ્યપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને આ દિવસે પાણીને લગતી વસ્તુઓ જેવી કે ઘડા, પાણીના વાસણ, છાશ, ગોળ, શરબત, ફળ વગેરેનું દાન કરવાથી અપાર પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

સવારે સૂર્યોદય પહેલા સ્નાન કરવું અને સૂર્ય અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું

બૈસાખીના દિવસે બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં જાગવું અને સ્નાન કરવું વિશેષ પુણ્યનું ગણાય છે. શાસ્ત્રોમાં કહેવાયું છે કે વૈશાખ મહિનાની શરૂઆતમાં સ્નાન અને દાન કરવાથી હજાર ગણો લાભ મળે છે. સ્નાન કર્યા પછી સૂર્યને તાંબાના વાસણમાં પાણી, લાલ ફૂલ, ચોખા અને થોડો ગોળ અર્પિત કરવો જોઈએ. આમ કરવાથી નકારાત્મક ઉર્જાનો નાશ થાય છે અને નોકરી અને કરિયરમાં આવતા અવરોધોમાંથી મુક્તિ મળે છે.

11 વાર ઓમ ઘૃણિ સૂર્યાય નમઃ નો જાપ કરતી વખતે અર્ઘ્ય ચઢાવો.

Vaishakhi 2025- શીખોના તહેવાર વૈશાખીનું નામ વૈશાખ પરથી પડ્યું છે. પંજાબ અને હરીયાણાના ખેડૂતો સદીઓથી પાક લણ્યા બાદ નવા વર્ષની ઉજવણી કરે છે. તેને પંજાબ અને આસપાસના પ્રદેશોમાં વૈશાખીના નામે ઉજવવામાં આવે છે.

આ તહેવાર પંજાબના સૌથી મોટા તહેવારોમાંથી એક ગણવામાં આવે છે. તે રવી પાક લણવાના આનંદના પ્રતીકરૂપે ઉજવવામાં આવે છે.

વૈશાખીના દિવસે જ 13 એપ્રિલ 1699ના રોજ શીખોના ધર્મગુરૂ ગોવિંદસિંહજીએ ખાલસા સંપ્રદાયની સ્થાપના કરી હતી. શીખ લોકો આ તહેવારને સામૂહિક જન્મદિવસ તરીકે પણ ઉજવે છે.

પ્રકૃતિનો નિયમ છે કે જ્યારે પણ કોઈ જુલમ અને અત્યાચાર તેની પરાકાષ્ઠાએ પહોંચે છે તો તેને દૂર કરવાનો ઉપાય પણ કોઈને કોઈ રીતે મળી જ જાય છે. મોગલ શાસક ઔરંગઝેબનો જુલમ, અન્યાય અને અત્યાચાર પરાકાષ્ઠાએ પહોંચી ગયો અને શ્રી ગુરૂ તેગ બહાદુરજી દિલ્હીના ચાંદની ચોકમાં શહીદ થયા ત્યારે ગુરૂ ગોવિંદસિંહજીએ તેમના અનુયાયીઓને એકઠા કરીને ધર્મ અને માનવતાના આદર્શોની રક્ષા કરવા સદા તૈયાર રહેવા ખાલસા પંથની સ્થાપના કરી.

રૂઢિચુસ્ત રીતરીવાજોથી તે વખતના લોકો નિર્બળ અને કાયર થઈ ચૂક્યા હતા. લોકોની કાયરતાનું એક કારણ તેમની માનસિક ગુલામી પણ હતી. જેમને નીમ્ન વર્ગના અને તુચ્છ ગણવામાં આવતા હતા તેવા લોકોમાં ગુરૂ ગોવિંદસિંહજીએ આત્મરક્ષણ માટેની શક્તિનો સંચાર કર્યો.

આ રીતે 13 એપ્રિલ 1699ના દિવસે શ્રીગઢ સાહેબ આનંદપુર ખાતે ગુરૂ ગોવિંદસિંહજીએ ખાલસા પંથની સ્થાપના કરીને અત્યાચારનો અંત આણ્યો. ગર્વ માત્ર અજ્ઞાની વ્યક્તિને જ હોય એવું નથી. ઘણીવાર જ્ઞાની અને સમજુ વ્યક્તિ પણ તેના જ્ઞાન માટે ગર્વ કરે છે. ગર્વીલો વ્યક્તિ એકદમ સુક્ષ્મ જણાતી બાબત માટે પણ ગર્વ કરે છે. જ્ઞાની, ધ્યાની, ગુરૂ, ત્યાગી અને સંન્યાસી હોવાનો ગર્વ ઘણીવાર એકદમ પ્રબળ થાય છે.

ગુરૂ ગોવિંદસિંહજી આ વાત સારી રીતે જાણતા હતા. તેથી તેમણે પોતાનું ગુરૂ તરીકેનું પદ ત્યજી દિધું અને ગુરૂ ગાદી ગુરૂગ્રંથ સાહિબને સોંપીને વ્યક્તિપૂજાના મહિમાને ખતમ કરી નાંખ્યો.

હિન્દુઓ પણ વૈશાખીની તહેવારને નવા વર્ષની શરૂઆત તરીકે ઉજવે છે. હિન્દુઓ આ દિવસે પવિત્ર સ્નાન અને પૂજા કરીને તેની ઉજવણી કરે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે સદીઓ પહેલા દેવી ગંગા આ ધરતી પર ઉતર્યા હતા. તેની સ્મૃતિરૂપે હિન્દુઓ ગંગા કિનારે પરંપરાગત સ્નાન કરવા એકઠા થાય છે. કેરલમાં આ તહેવાર વિશુ તરીકે ઉજવાય છે. 

Guru Nanak Jayanti 2024: ગુરુ નાનક જયંતિ શીખ ધર્મના પ્રથમ ગુરુ અને સ્થાપક ગુરુ નાનક દેવ જીના જન્મદિવસની યાદમાં ઉજવવામાં આવે છે. કેલેન્ડર મુજબ, આ તહેવાર દર વર્ષે કાર્તિક પૂર્ણિમાના દિવસે ઉજવવામાં આવે છે. વર્ષ 2024 માં, ગુરુ નાનક જયંતિનો તહેવાર 15 નવેમ્બરના રોજ વિશ્વભરમાં ખૂબ જ ધામધૂમથી ઉજવવામાં આવશે. ગુરુ નાનક દેવજીનો જન્મ 1469માં તલવંડી (હાલના પાકિસ્તાનમાં આવેલા નનકાના સાહિબ)માં થયો હતો. ગુરુ નાનક દેવે તેમના જીવનકાળ દરમિયાન એકતા, પ્રેમ અને સેવાનો સંદેશ આપ્યો હતો. તેમણે સમાજમાં રહેલી બુરાઈઓને દૂર કરવાનો પણ પ્રયાસ કર્યો. આવી સ્થિતિમાં, આજે અમે તમને ગુરુ નાનક દેવના કેટલાક મહત્વપૂર્ણ ઉપદેશો વિશે માહિતી આપીશું અને તમને એ પણ જણાવીશું કે ગુરુ નાનક જયંતિને શા માટે પ્રકાશ પર્વ કહેવામાં આવે છે.

ગુરુ નાનકના મુખ્ય ઉપદેશો:

-  એક ઓમકાર: શીખ ધર્મના પ્રથમ ગુરુ નાનક દેવજીએ શીખવ્યું કે ભગવાન એક છે, અને તે દરેક જગ્યાએ હાજર છે. તેમનો “એક ઓમકાર” નો સંદેશ જણાવે છે કે દુનિયામાં જે કંઈ છે તે માત્ર એક ભગવાનની જ ભેટ છે. આપણે બધા એ એક ભગવાનના સંતાન છીએ. એક ઓમકાર દ્વારા નાનક દેવજી પણ આપણને સંદેશ આપે છે કે આપણે ભેદભાવથી દૂર રહેવું જોઈએ અને દરેક મનુષ્યમાં ભગવાનને જોવું જોઈએ.

- નામ જાપઃ નાનક દેવજીએ પણ ભગવાનના નામનો જાપ કરવાનો સંદેશ આપ્યો છે. તેમનું માનવું હતું કે ભગવાનનું નામ સ્મરણ કરવાથી વ્યક્તિના જીવનમાં અંધકાર દૂર થાય છે અને જીવનમાં સુખ-શાંતિ આવે છે. નામનો જાપ કરવાથી વ્યક્તિ દયા અને પ્રેમનો પાઠ પણ શીખે છે.

- ઈમાનદારી સાથે કામ કરવુંઃ ગુરુ નાનકજી માનતા હતા કે દરેક વ્યક્તિએ કોઈ પણ કામ ઈમાનદારીથી કરવું જોઈએ. ઈમાનદારી અને મહેનતથી કમાયેલા પૈસાનો ઉપયોગ હંમેશા આશીર્વાદ આપે છે. આ સાથે, પ્રમાણિકતાથી કામ કરવાથી વ્યક્તિમાં સંતોષ અને આત્મવિશ્વાસની લાગણી પણ જાગૃત થાય છે. તેથી વ્યક્તિએ હંમેશા કામ પ્રત્યે ઈમાનદાર રહેવું જોઈએ.

- વંડ છકો: ગુરુ નાનક જીની એક મહત્વપૂર્ણ ઉપદેશ એ છે કે આપણે હંમેશા અન્યની સેવા કરવી જોઈએ અને આપણે જે પૈસા કમાઈએ છીએ તેમાંથી કેટલાક દાનમાં આપવું જોઈએ.  “વંડ છકો” એટલે તમારી કમાણીનો અમુક હિસ્સો જરૂરિયાતમંદ લોકોને આપવો.  આમ કરવાથી સમાજમાં સમાનતા વધે છે.

- ભાઈચારો: ગુરુ નાનકજીએ તેમના સમગ્ર જીવન પર ભાર મૂક્યો હતો કે કોઈની સાથે ભેદભાવ ન કરવો જોઈએ. તમામ લોકોમાં સમાનતા હોવી જોઈએ. સમાજને જાતિ, ધર્મ અને વર્ગના આધારે વિભાજિત ન કરવો જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે તમામ મનુષ્ય સમાન છે અને ભગવાનની નજરમાં દરેકને સમાન પ્રેમ અને સન્માન મળવું જોઈએ.

- માયા મોહથી મુક્તિ: નાનક દેવજી માનતા હતા કે આપણે ક્યારેય ભૌતિક વસ્તુઓ સાથે જોડાયેલા ન રહેવું જોઈએ. આપણે આત્માનો વિકાસ કરીને ભક્તિના માર્ગે આગળ વધવું જોઈએ. તો જ આદર્શ સમાજની સ્થાપના થઈ શકે.

- હંમેશા મહિલાઓનું કરો સન્માન : ગુરુ નાનક દેવજીએ મહિલાઓનું સન્માન કરવા અને તેમને સમાનતા આપવા પર ભાર મૂક્યો છે. ગુરુ નાનક દેવજી ઇચ્છતા હતા કે સ્ત્રીઓને ક્યારેય નીચું ન જોવું જોઈએ અને સ્ત્રીઓને પુરૂષો જેટલું જ સન્માન મળવું જોઈએ. મતલબ કે નાનક દેવ પણ લિંગ ભેદભાવના વિરોધી હતા.

- આજે પણ જો ગુરુ નાનક દેવના આ શબ્દોનું પાલન કરવામાં આવે તો સમાજમાં ઘણા સારા બદલાવ જોવા મળી શકે છે. એટલા માટે નાનકદેવજીના ઉપદેશોને વર્તમાન સમયમાં પણ પ્રાસંગિક કહેવું ખોટું નથી.

ગુરુ નાનક જયંતિને પ્રકાશ પર્વ કેમ કહેવામાં આવે છે:

ગુરુ નાનક જયંતિને "પ્રકાશ પર્વ" તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ પ્રસંગે શીખ ધર્મના લોકો ગુરુદ્વારાઓમાં કીર્તન, કથા અને લંગર વગેરેનું પણ આયોજન કરે છે. શીખ ધર્મના લોકો ગુરુ પર્વના દિવસે "નગર કીર્તન" કરે છે, જેમાં ગુરુ નાનક દેવજીના ઉપદેશો કહેવામાં આવે છે. ગુરુ નાનક જયંતિને પ્રકાશ પર્વ કહેવામાં આવે છે કારણ કે નાનક દેવે સમાજમાં ફેલાયેલા અજ્ઞાન અથવા અંધકારને દૂર કરવા માટે તેમના જીવનભર પ્રયાસ કર્યા હતા.  ગુરુ નાનક દેવે હંમેશા તેમના જ્ઞાનથી સમાજને પ્રકાશવાન  કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, તેથી જ ગુરુ નાનક જયંતિને પ્રકાશના તહેવાર તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.

ગુરૂ નાનક જયંતિ- શીખ ધર્મમાં ઈશ્વર માત્ર એક જ છે એવું માનવામાં આવે છે અને તેમાં શીખ ધર્મના દશેય ગુરૂઓની જન્મ જયંતિને હર્ષોલ્લાસભેર ઉજવવામાં આવે છે. તેમાં પણ શીખ ધર્મના પહેલા ગુરૂ એવા ગુરૂ નાનક સાહેબની જયંતિનું વિશેષ મહત્વ છે. ગુરૂઓનો જન્મ દિવસ ગુરૂ પૂરબ તરીકે પણ ઓળખાય છે.

શીખ ધર્મના સંસ્થાપક ગુરૂ નાનક દેવનો જન્મ 20 ઓક્ટોબર 1469ના રોજ કારતક સુદ પૂનમની તિથિએ લગભગ એક વાગીને ચાલીસ મિનીટે પાકિસ્તાનના શેખુપુરા જીલ્લાના રાય ભોઈ દી તલવંડી ખાતે થયો હતો. તેમના જન્મ દિવસના ઉપલક્ષ્યમાં દર વર્ષે કાર્તક સુદ પૂનમના દિવસે ગુરૂ નાનક જયંતિ મનાવવામાં આવે છે.

તેમનો જન્મ રાત્રિના સમયે થયો હોઈ ગુરૂ નાનક જયંતિની રાત્રે જાગરણ કરવામાં આવે છે. ધાર્મિક દ્રષ્ટીએ આ તહેવારને શીખોનો સૌથી મહત્વનો તહેવાર માનવામાં આવે છે. શ્રદ્ધાળુઓ રાત્રે કિર્તન અને સત્સંગ કરે છે.

ગુરૂ મહારાજના પ્રકાશ (જન્મ) સમયે ફૂલોનો વરસાદ કરે છે તેમજ ફટાકડા ફોડે છે અને સામૂહિક પ્રાર્થના કરે છે. પ્રભાતકાળમાં શ્રદ્ધાળુઓ સ્નાનાદિ કરીને પાંચ વાણીનો 'નીત નેમ' એટલે કે દૈનીક પ્રાર્થના કરીને ગુરૂદ્વારા સાહેબમાં ગુરૂ નાનકદેવજીને વંદન કરે છે.

આ દિવસે પોતાની મહેનતની કમાણીનો દસમો ભાગ ગરીબો અને ધાર્મિક કાર્યોમાં અર્પણ કરવાનો તેમજ લંગરમાં જઈને સેવા કરવાનો ખાસો મહિમા છે.

ગુરૂ નાનકદેવજીએ નીષ્ઠાવાન શીખ લોકોને ત્રણ નિયમોનું પાલન કરવાનું કહ્યું છે. એ ત્રણ નિયમો છે ઈશ્વરની આરાધના, મહેનતની કમાણી અને ગરીબોને દાન.

ગુરૂ નાનકજયંતિના બે દિવસ પહેલા ગુરૂદ્વારાઓમાં ગુરૂ ગ્રંથ સાહેબનો અખંડ પાઠ કરવામાં આવે છે.

ગુરુનાનક દેવજી શીખ ધર્મના સંસ્થાપક જ નહી પરંતુ માનવ ધર્મના ઉત્થાપક પણ હતાં. તેઓ કોઇ એક ધર્મના ગુરુ નહોતા પરંતુ આખી સૃષ્ટીના જગદગુરુ હતાં. તેમનો જન્મ પુર્વ ભારતની પાવન ધરતી પર કારતક પુર્ણિમાના દિવસે 1469 માં લાહોરથી નજીક 40 કિલોમીટરે આવેલ તલબંડી નામના ગામમાં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ કલ્યાણરાય મેહતા હતું અને માતાનું નામ તૃપતાજી હતું. 

N.D

W.D W.D