એવરત-જીવરત વ્રતમાં શુ ખાવુ શુ નહી ? જાણો એવરત-જીવરત વ્રત કેમ કરવુ જોઈએ
એવરત-જીવરત વ્રત (જે અષાઢ તેરસથી અમાસ એટલે કે દિવાસા સુધીનુ હોય છે) માં ખાન-પાનના નિયમો ખૂબ જ કડક અને સાત્વિક હોય છે. ખાસ કરીને સૌભાગ્યવતી સ્ત્રીઓ પોતાના પતિ અને સંતાનના દીર્ઘાયુ માટે આ વ્રત કરતી હોય છે.
વ્રત દરમિયાન શું ખાવું અને શું ન ખાવું તેની વિગતવાર યાદી નીચે મુજબ છે:
1. શું ખાઈ શકાય? (વ્રતમાં માન્ય ખોરાક)
એકટાણું (દિવસમાં એક જ વાર ભોજન): આ વ્રતમાં સામાન્ય રીતે દિવસમાં એક જ વાર (બપોરે) સાત્વિક ભોજન લેવાનો નિયમ છે.
મીઠાં વગરનું / અલૂણા ભોજન: વ્રતમાં મીઠું બિલકુલ ખાવામાં આવતું નથી. તેથી મોળું ભોજન જ લેવાય છે.
દૂધ અને દૂધની બનાવટો: દૂધ, દહીં, ઘી, માવો કે મોળો દૂધપાક/ખીર ખાઈ શકાય છે.
ઘઉં, ચોખા અને કઠોળ: ઘઉ લોટમાંથી બનેલી રોટલી, પૂરી, સુખડી, શીરો કે ચોખાની બનાવટો લઈ શકાય છે.
ફળાહાર (ફરાળ): મોડી સાંજે કે ભૂખ લાગે ત્યારે સફરજન, કેળાં, દાડમ જેવાં ફળો અથવા સૂકો મેવો (કાજુ, બદામ, દ્રાક્ષ) લઈ શકાય છે.
2. શું ન ખાવું? (વ્રતમાં વર્જિત ખોરાક)
મીઠું (નમક): સફેદ મીઠું કે સિંધવ મીઠું (સેંધા નમક) – કોઈ પણ પ્રકારનું મીઠું ખાઈ શકાતું નથી.
શાકભાજી: વ્રતના નિયમ મુજબ શાકભાજી (જેમ કે બટાકા, ભીંડા, ટામેટાં વગેરે) ખાવાની મનાઈ હોય છે.
હળદર અને મસાલા: રસોઈમાં હળદર, મરચું, ગરમ મસાલો, ધાણાજીરું કે રાઈ-જીરાનો વઘાર કરી શકાતો નથી.
એવરત જીવરત વ્રત શા માટે કરવામાં આવે છે જાણો તેનુ મહત્વ ?
એવરત-જીવરત વ્રત (જે અષાઢ મહિનાની અમાસ એટલે કે દિવાસાના દિવસથી શરૂ થાય છે) મુખ્યત્વે પરિવારના કલ્યાણ, દીર્ઘાયુ અને સૌભાગ્ય માટે કરવામાં આવે છે. આ વ્રત પાછળ ધાર્મિક, પૌરાણિક અને વૈજ્ઞાનિક કારણો જોડાયેલા છે:
૧. પતિના દીર્ઘાયુ અને અખંડ સૌભાગ્ય માટે (એવરત વ્રત)
'એવરત' શબ્દ 'અખંડ સૌભાગ્ય' (એવ્રત) સાથે જોડાયેલો છે.
સૌભાગ્યવતી (પરિણીત) સ્ત્રીઓ પોતાના પતિના ઉત્તમ સ્વાસ્થ્ય, લાંબા આયુષ્ય અને સુખી દંપતી જીવન માટે પાર્વતીજી (ગૌરી માં) ની પૂજા કરે છે.
એવું માનવામાં આવે છે કે આ વ્રત કરવાથી પતિ પર આવતા સંકટો દૂર થાય છે.
૨. સંતાનોના રક્ષણ અને દીર્ઘાયુ માટે (જીવરત વ્રત)
'જીવરત' શબ્દ 'જીવ' (સંતાન) ના રક્ષણ સાથે જોડાયેલો છે.
માતાઓ પોતાના બાળકના આયુષ્ય, આરોગ્ય અને તે તમામ વિપત્તિઓથી સુરક્ષિત રહે તે માટે આ વ્રત રાખે છે.
જે મહિલાઓને સંતાન ન થતું હોય અથવા સંતાન નાની ઉંમરે બીમાર પડતું હોય, તેઓ ખાસ આ વ્રત રાખતી હોય છે.
૩. પૌરાણિક વાર્તા અને મહત્વ
પૌરાણિક કથા અનુસાર, એક સાસુ અને વહુના શ્રદ્ધાપૂર્વકના આ વ્રતથી પ્રસન્ન થઈને માતા પાર્વતી અને શિવજીએ તેમના મૃત પુત્ર/પતિને પુનઃજીવન આપ્યું હતું. ત્યારથી સ્ત્રીઓ પોતાના સુહાગ (પતિ) અને બાળકોના રક્ષણ માટે આ અષાઢી અમાસથી વ્રતનો પ્રારંભ કરે છે.
૪. વૈજ્ઞાનિક અને આયુર્વેદિક દ્રષ્ટિકોણ
શરીરનું શુદ્ધિકરણ (Detox): ચોમાસાની શરૂઆતમાં જઠરાગ્નિ મંદ પડી જાય છે. વ્રતમાં અળૂણું (મીઠા વગરનું) અને સાત્વિક ભોજન લેવાથી શરીરમાંથી ટોક્સિન્સ બહાર નીકળે છે અને ચોમાસામાં થતી બીમારીઓ સામે પ્રતિકારક શક્તિ વધે છે.
મનની શાંતિ: એકટાણું અને પૂજા-અર્ચના કરવાથી મનને શાંતિ મળે છે અને ઘરમાં સકારાત્મક ઉર્જા આવે છે.
ડુંગળી, લસણ અને હીંગ: કોઈ પણ પ્રકારનો તામસિક ખોરાક બિલકુલ વર્જિત છે.
અનાજનો ભંગાર કે બહારનું ખાનપાન: બેકરી આઈટમ, બહારનું તૈયાર પેકેટવાળું ખાણું કે તળેલું તીખું-ખાટું ભોજન ન લેવાય.
