ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા, આયાતુલ્લાહ ખામેનીના અવસાનથી મુસ્લિમ દેશો પર ઊંડી અસર પડશે.

ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા, આયાતુલ્લાહ ખામેનીનું અવસાન, મધ્ય પૂર્વમાં મોટા ફેરફારોનો સંકેત આપે છે. ઈરાની રાજ્ય મીડિયા અને વૈશ્વિક સમાચાર એજન્સીઓએ પુષ્ટિ આપી છે કે ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા, આયાતુલ્લાહ સૈયદ અલી ખામેની (86)નું અવસાન થયું છે. અહેવાલો દર્શાવે છે કે આ ઘટના યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઇઝરાયલ દ્વારા તાજેતરના હવાઈ હુમલાઓ બાદ બની હતી. ઈરાની સરકારે 40 દિવસનો રાષ્ટ્રીય શોક જાહેર કર્યો છે.

1. ઈરાન માટે ખામેનીનું મહત્વ: સાર્વભૌમત્વના 35 વર્ષ

ક્રાંતિના સ્થાપક, આયાતુલ્લાહ રૂહોલ્લાહ ખોમેનીના અવસાન પછી 1989 માં આયાતુલ્લાહ ખામેની સત્તા પર આવ્યા હતા.

* શક્તિનું કેન્દ્ર: ઈરાનની જટિલ રાજકીય વ્યવસ્થામાં, 'સર્વોચ્ચ નેતા'નું સ્થાન રાષ્ટ્રપતિ કરતા ઊંચું છે. તેમનું સૈન્ય (IRGC), ન્યાયતંત્ર અને વિદેશ નીતિ પર અંતિમ નિયંત્રણ હતું.

* પરમાણુ અને લશ્કરી શક્તિ: વૈશ્વિક દબાણ છતાં તેમણે ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અને મિસાઈલ ટેકનોલોજીને આગળ વધારવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી.

* અપેક્ષાઓ વિરુદ્ધ: 1989 માં ચૂંટાયા ત્યારે, તેઓ ધાર્મિક પદાનુક્રમમાં સૌથી વરિષ્ઠ ન હતા, પરંતુ તેમની રાજદ્વારી કુશળતા દ્વારા, તેમણે પોતાને ખોમેનીના સાચા ઉત્તરાધિકારી તરીકે સ્થાપિત કર્યા.

. ઇઝરાયલ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનું વલણ: "ન્યાય માટે વિજય" કે "પ્રાદેશિક ખતરો"?

યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ઇઝરાયલી વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ આ ઘટના પર કડક પ્રતિક્રિયા આપી છે.

* યુએસ: વ્હાઇટ હાઉસે તેને "ઈરાની લોકો માટે તેમની સ્વતંત્રતા પાછી મેળવવાની તક" ગણાવી. યુએસએ આ હુમલાઓને તેની સુરક્ષા માટે "જરૂરી" ગણાવ્યા.

* ઇઝરાયલ: ખામેની ઇઝરાયલનો સૌથી મોટો દુશ્મન હતો. ઇઝરાયલને આશા છે કે તેમના મૃત્યુથી 'પ્રતિકારની ધરી' (હિઝબુલ્લાહ, હમાસ અને હૂતીઓ) ના નેટવર્કને નબળું પડશે.

. મુસ્લિમ જગત તરફથી સંભવિત પ્રતિક્રિયાઓ

આ ઘટનાથી મુસ્લિમ દેશોમાં ઊંડા વિભાજન થયું છે:

* શિયા રાષ્ટ્રોમાં શોક: ઇરાક, લેબનોન અને સીરિયામાં તેમના સમર્થકોમાં ઊંડા શોક અને ગુસ્સાનું વાતાવરણ છે. ઈરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ (IRGC) એ હત્યા માટે "ભયંકર બદલો" લેવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી છે.

* સુન્ની દેશોમાં ચિંતા: સાઉદી અરેબિયા, કતાર અને UAE જેવા દેશો ઇઝરાયલ/યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સને સીધું સમર્થન આપવાનું ટાળી રહ્યા છે. તેમને ડર છે કે ઈરાનમાં પરિણામી સત્તાનો શૂન્યાવકાશ સમગ્ર પ્રદેશને યુદ્ધમાં ધકેલી શકે છે.

. ઉત્તરાધિકારનો પડકાર: આગળ શું?

ઈરાનના બંધારણ મુજબ, નિષ્ણાતોની સભા હવે નવા સર્વોચ્ચ નેતાની પસંદગી કરશે. આયાતુલ્લાહ ખામેનીના મૃત્યુએ ઈરાનને એક ક્રોસરોડ પર મૂકી દીધું છે. જ્યારે ઇઝરાયલ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ આને વિજય તરીકે ગણાવી રહ્યા છે, ત્યારે તે "ત્રીજા વિશ્વ યુદ્ધ" જેવી પરિસ્થિતિનું કારણ બની શકે છે. વૈશ્વિક તેલ બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારી માટે તેના પરિણામો કલાકોમાં જ અનુભવાવા લાગશે.