ગુજરાતમાં કોન્ટ્રેક્ટ આધારિત નોકરીઓમાં અનામત લાગુ કરવાની સરકારની તૈયારી
Gujarat Contracts Jobs Quota News: ગુજરાત સરકારે લાંબી વિચાર-ચર્ચા કર્યા બાદ રાજ્યની કરાર આધારિત (કોન્ટ્રેક્ટ) નોકરીઓમાં અનામત વર્ગ માટે સીટો અનામત રાખવાની દિશામાં પ્રથમ મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. જો આ નીતિ અમલમાં આવશે, તો ભવિષ્યમાં તમામ કોન્ટ્રેક્ટ આધારિત નિમણૂકો અનામતના નિયમો મુજબ જ કરવામાં આવશે. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વ હેઠળની સરકાર અન્ય પછાત વર્ગો (OBC), અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) ના ઉમેદવારોને આ લાભ આપવાની શક્યતાઓ ગંભીરતાથી ચકાસી રહી છે, જે સરકારી ભરતી પ્રક્રિયામાં મોટો ફેરફાર લાવી શકે છે.
વિવિધ વર્ગોની માંગણી અને મંત્રી કક્ષાએ સમીક્ષા
મળતી માહિતી મુજબ, રાજ્ય સરકારને વિવિધ સામાજિક સંગઠનો અને વર્ગો તરફથી કોન્ટ્રેક્ટ આધારિત ભરતીઓમાં અનામત લાગુ કરવાની રજૂઆતો મળ્યા બાદ આ બાબત વિચારણા હેઠળ આવી છે. સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા તથા શિક્ષણ મંત્રી પ્રદ્યુમન સિંહ જાડેજાએ આ દરખાસ્તની ગંભીરતા સમજીને ગુરુવારે શિક્ષણ અને સામાજિક ન્યાય વિભાગના ઉચ્ચ અધિકારીઓ સાથે ખાસ બેઠક યોજી હતી. આ બેઠકમાં પ્રસ્તાવિત નીતિની કાનૂની અને વ્યવહારિક શક્યતાઓ પર વિસ્તારપૂર્વક ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
રાજ્યમાં કોન્ટ્રેક્ટ કર્મચારીઓની ચોક્કસ સંખ્યા ગણવાની કવાયત
સમીક્ષા બેઠક દરમિયાન મંત્રીએ અધિકારીઓને વિવિધ સરકારી વિભાગોમાં કામ કરતા તમામ કોન્ટ્રેક્ટ કર્મચારીઓનો ચોક્કસ ડેટા તાત્કાલિક એકત્રિત કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. સરકારી તંત્ર પાસે હાલમાં આવા કર્મચારીઓનો એકીકૃત ડેટા સહેલાઈથી ઉપલબ્ધ ન હોવાથી આ સૂચના આપવામાં આવી છે. એક અંદાજ મુજબ સમગ્ર ગુજરાતમાં હાલ ૩,૦૦,૦૦૦ થી પણ વધુ લોકો કોન્ટ્રેક્ટ ધોરણે કામ કરી રહ્યા છે, અને વાસ્તવિક આંકડો આનાથી પણ ઘણો વધારે હોઈ શકે છે.
વર્ગ ૩-૪ થી લઈને તબીબો સુધી કોન્ટ્રેક્ટ સિસ્ટમનો વ્યાપ
હાલમાં રાજ્ય સરકારના લગભગ તમામ વિભાગોમાં કરાર આધારિત નિમણૂકો સામાન્ય બની ગઈ છે. ખાસ કરીને વર્ગ-૩ અને વર્ગ-૪ ની મોટાભાગની જગ્યાઓ આ રીતે જ ભરવામાં આવે છે. એટલું જ નહીં, હવે ડૉક્ટર્સ, નર્સ અને અન્ય વિશિષ્ટ તકનીકી પદો તેમજ રાજ્ય સચિવાલયની કેટલીક મહત્વની જગ્યાઓ પણ કોન્ટ્રેક્ટના ધોરણે જ ભરાઈ રહી છે, જેના કારણે આ ક્ષેત્રમાં અનામતની જરૂરિયાત વધુ તીવ્ર બની છે.
વર્તમાન ભરતી પદ્ધતિ અને અનામતનો અભાવ
હાલની પરિસ્થિતિમાં સરકારી વિભાગોમાં કોન્ટ્રેક્ટ ભરતી બે રીતે થાય છે: પ્રથમ, વિભાગો દ્વારા સીધી નિમણૂક અને દ્વિતીય, ખાનગી એજન્સીઓ મારફતે આઉટસોર્સિંગ. સામાન્ય કાયમી સરકારી ભરતી પ્રક્રિયામાં નિયમાનુસાર SC, ST અને OBC વર્ગો માટે અનામતની જોગવાઈ હોય છે, પરંતુ વર્તમાન કોન્ટ્રેક્ટ કે આઉટસોર્સિંગ ભરતીઓમાં કોઈપણ પ્રકારનો ક્વોટા કે અનામતના નિયમો લાગુ પડતા નથી.
ટેન્ડર પ્રક્રિયામાં જ અનામતના નિયમો ઉમેરવાનો પ્રસ્તાવ
સરકારના અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, કોન્ટ્રેક્ટ કર્મચારીઓના પગારનું ભંડોળ પણ સરકારી તિજોરીમાંથી જ ચૂકવાય છે, તેથી અનામતનો અમલ કરવો ન્યાયસંગત રહેશે. આ માટે એક વ્યવહારુ ઉકેલ એ વિચારાઈ રહ્યો છે કે આઉટસોર્સિંગ કરતી ખાનગી એજન્સીઓ માટે બહાર પાડવામાં આવતા સરકારી ટેન્ડરોમાં જ અનામતની શરતો ઉમેરી દેવી. આમ કરવાથી એજન્સીઓ ભરતી કરતી વખતે આપોઆપ અનામતના નિયમોનું પાલન કરવા બંધાયેલી રહેશે.
દેશભરમાં કોન્ટ્રેક્ટ અનામતની વર્તમાન સ્થિતિ
આઉટસોર્સિંગ અને કોન્ટ્રેક્ટ ભરતીમાં કાનૂની સુધારા કરીને સ્પષ્ટ અનામત નીતિ લાગુ કરનારું કર્નાટક દેશનું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું હતું. હવે ગુજરાતે પણ આ દિશામાં આગળ વધવાના સંકેત આપ્યા છે, જ્યારે ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર હજુ પણ આ બાબતે વિચારણા કરી રહી છે. ગુજરાતમાં ૫૦ ટકાથી વધુ OBC વસ્તી અને નોંધપાત્ર આદિવાસી (ST) વસ્તી હોવાથી આ નિર્ણાયક પગલું મોટો સામાજિક અને રાજકીય પ્રભાવ પાડી શકે છે.
