શું તમે જાણો છો? લોહીમાં વધતી શુગર છીનવી શકે છે આંખોની રોશની; આ લક્ષણો દેખાય તો તરત જ સાવધ થાઓ

ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં આંખોની સમસ્યાઓ ખૂબ જ સામાન્ય છે. હાઈ બ્લડ સુગર લેવલ ફક્ત તમારી કિડની અને હૃદયને જ નુકસાન પહોંચાડતું નથી, પરંતુ તે ધીમે-ધીમે આંખોની રોશની પણ છીનવી શકે છે. લોહીમાં વધારાની શુગર આંખોની આંતરિક રચના પર એટલું ભારે દબાણ લાવે છે કે યોગ્ય કાળજી ન રાખવામાં આવે તો માણસ કાયમ માટે અંધ પણ બની શકે છે.

વૈશ્વિક સ્તરે વધતો ખતરો: WHO ના ચોંકાવનારા આંકડા

વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) ના તાજેતરના અહેવાલ અનુસાર, આજે દુનિયાભરમાં 830 મિલિયન (83 કરોડ) થી વધુ લોકો ડાયાબિટીસની બીમારીથી પીડાઈ રહ્યા છે. ડાયાબિટીસ એ એક એવી ક્રોનિક (લાંબા ગાળાની) સ્થિતિ છે જેમાં લોહીમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ અનિયંત્રિત થઈ જાય છે. આ વધેલું ગ્લુકોઝ શરીરના અન્ય અંગોની સાથે આંખોના સ્વાસ્થ્યને સૌથી વધુ નુકસાન પહોંચાડે છે.

નિષ્ણાતનો મત:  તબીબી વિશ્લેષણ

આખરે શરીરમાં ગ્લુકોઝ વધવાથી આંખો કેમ બગડે છે? આ પ્રશ્નનો સચોટ જવાબ આપતા દિલ્હીની શ્રી બાલાજી એક્શન મેડિકલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના નેત્રવિજ્ઞાન કન્સલ્ટન્ટ ડૉ. શ્રેયા ગુપ્તા સમજાવે છે કે, આપણી આંખો બ્લડ સુગરના ઉતાર-ચઢાવ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે. લાંબા સમય સુધી હાઈ સુગર રહેવાથી તેની સીધી નકારાત્મક અસર આંખના પાછળના ભાગ પર પડે છે.

આંખની રક્ત વાહિનીઓ અને લેન્સ પર સુગરનો હુમલો

જ્યારે બ્લડ સુગર સતત ઊંચું રહે છે, ત્યારે તે રેટિના (આંખના પાછળના પ્રકાશ-સંવેદનશીલ પેશી) ની ઝીણી રક્ત વાહિનીઓને નબળી પાડે છે. આ વાહિનીઓ ફૂલી જાય છે, લીક થાય છે અથવા બ્લોક થઈ જાય છે, જેથી ઓક્સિજનનો પુરવઠો ખોરવાય છે. આ સિવાય હાઈ સુગરના કારણે આંખના લેન્સમાં પ્રવાહી જમા થતાં તે ફૂલી જાય છે અને દ્રષ્ટિ અસ્થાયી રૂપે ઝાંખી થઈ જાય છે.

ડાયાબિટીક રેટિનોપેથી: દ્રષ્ટિ છીનવી લેતો ગંભીર રોગ

ડાયાબિટીસના કારણે થતી આંખની બીમારીઓમાં 'ડાયાબિટીક રેટિનોપેથી' સૌથી ખતરનાક છે. શરૂઆતના તબક્કામાં રેટિનાની બારીક નસોમાંથી લોહી કે પ્રવાહી લીક થતાં આંખમાં સોજો આવે છે. પરંતુ જો સ્થિતિ વધુ બગડે, તો આંખની અંદર નવો અસામાન્ય રક્તસ્ત્રાવ શરૂ થાય છે, જે દ્રષ્ટિને કાયમ માટે નષ્ટ કરી શકે છે અથવા રેટિના ડિટેચમેન્ટ (પડદો ખસી જવો) નું કારણ બને છે.

ડાયાબિટીક મેક્યુલર એડીમા (DME): ચહેરા ઓળખવામાં મુશ્કેલી

જ્યારે આંખના રેટિનાના બિલકુલ મધ્ય ભાગમાં (જેને મેક્યુલા કહેવાય છે અને જે તીક્ષ્ણ દ્રષ્ટિ માટે જવાબદાર છે) પ્રવાહી લીક થઈને ભરાઈ જાય, ત્યારે તે સ્થિતિને 'ડાયાબિટીક મેક્યુલર એડીમા' કહે છે. મેક્યુલામાં સોજો આવવાને કારણે વ્યક્તિની કેન્દ્રીય દ્રષ્ટિ એટલે કે સામે જોવાની ક્ષમતા ઝાંખી થઈ જાય છે, જેના લીધે પુસ્તક વાંચવામાં કે લોકોના ચહેરા ઓળખવામાં ભારે તકલીફ પડે છે.

મોતિયા (Cataract) અને ગ્લુકોમા (Glaucoma) નું વહેલું આગમન

સામાન્ય રીતે મોતિયાની સમસ્યા મોટી ઉંમરે થતી હોય છે, પરંતુ ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં મોતિયા ખૂબ જ નાની ઉંમરે અને ઝડપથી આવી જાય છે. આ ઉપરાંત, ડાયાબિટીસના કારણે આંખની અંદર દબાણ (આઇ પ્રેશર) વધે છે, જેને ગ્લુકોમા કે જામર કહે છે. આ સ્થિતિ ઓપ્ટિક નર્વ (દ્રષ્ટિની નસ) ને નુકસાન પહોંચાડે છે, જે અંધત્વ તરફ દોરી જાય છે.

 દ્રષ્ટિમાં કામચલાઉ ફેરફારો અને તેની પાછળનું વિજ્ઞાન

ઘણીવાર ડાયાબિટીસના દર્દીઓને અનુભવ થાય છે કે તેમની જોવાની ક્ષમતા અચાનક બદલાઈ જાય છે. જ્યારે લોહીમાં સુગરનું લેવલ અચાનક ખૂબ વધી જાય કે ઘટી જાય, ત્યારે આંખના લેન્સનો આકાર બદલાય છે. જો કે, આ એક કામચલાઉ ફેરફાર છે. ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ યોગ્ય દવાઓ દ્વારા બ્લડ સુગર કંટ્રોલમાં આવતાની સાથે જ આ સમસ્યા આપમેળે દૂર થઈ જાય છે.

આ લક્ષણો દેખાય તો તરત જ સાવધ થઈ જાવ

આંખની આ બીમારીઓ શરૂઆતમાં કોઈ પણ લક્ષણો વિના શરીરની અંદર વધતી રહે છે. પરંતુ જેમ રોગ આગળ વધે છે, તેમ દર્દીને નીચે મુજબના લક્ષણો દેખાવા લાગે છે:

- દ્રષ્ટિ સતત ઝાંખી થવી અથવા ધુંધળું દેખાવું.

- આંખોની સામે કાળા કુંડાળા, ધબ્બા કે અસ્પષ્ટ લીટીઓ (ફ્લોટર્સ) તરતી દેખાવી.

- રાત્રિના સમયે જોવામાં કે વાહન ચલાવવામાં મુશ્કેલી પડવી.

- રંગોને ઓળખવાની ક્ષમતા ધીમી કે ઓછી થઈ જવી.

બચાવના ઉપાયો: આંખોની રોશની અકબંધ રાખવાની ચાવી

જો તમે ડાયાબિટીસના દર્દી હોવ અને આંખોને સુરક્ષિત રાખવા માંગતા હોવ, તો તબીબો દ્વારા સૂચવવામાં આવેલા આ ગોલ્ડન રૂલ્સ ચોક્કસ ફોલો કરો:

- વર્ષમાં ઓછામાં ઓછી એકવાર આંખોની સંપૂર્ણ તપાસ (Fundus Examination) કરાવો.

- ગ્લુકોમીટર દ્વારા નિયમિત બ્લડ સુગર, બ્લડ પ્રેશર અને કોલેસ્ટ્રોલને કાબૂમાં રાખો.

- પોષણયુક્ત આહાર લો, ધૂમ્રપાન સંપૂર્ણ બંધ કરો અને રોજ હળવી કસરત કરો.

- કોમ્પ્યુટર કે મોબાઈલનો સ્ક્રીન ટાઈમ મર્યાદિત કરો અને પૂરતા પ્રકાશમાં જ કામ કરો.