પાકિસ્તાનનો પરમાણુ ભંડાર ક્યાં છે અને કેમ થઈ રહી છે કિરાણા હિલ્સની ચર્ચા ? જાણો

nuclear

પાકિસ્તાન સ્થિત આતંકવાદ સામે ભારતે ઓપરેશન સિંદૂર શરૂ કરીને બદલો લીધો અને પડોશી દેશના અનેક એરબેઝ અને અન્ય લશ્કરી માળખાને નિશાન બનાવ્યા. આ હુમલાઓ પછી તરત જ, સોશિયલ મીડિયા પર ચર્ચા શરૂ થઈ કે ભારતે કિરાણા હિલ્સ પર હુમલો કર્યો, જ્યાં કથિત રીતે પાકિસ્તાનની પરમાણુ સંગ્રહ સુવિધા છે. બુલેટિન ઓફ ધ એટોમિક સાયન્ટિસ્ટ્સ નામના NGO દ્વારા 2023 માં પ્રકાશિત થયેલા એક અહેવાલમાં જણાવાયું હતું કે કિરાના હિલ્સ અને આસપાસના વિસ્તારોને "સબક્રિટિકલ ન્યુક્લિયર ટેસ્ટ સાઇટ" તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા છે.

કિરાના હિલ્સની હાલ આટલી ચર્ચા કેમ ? 

કિરાના હિલ્સ પર ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે થયેલા હુમલાને કારણે, અચાનક આ પાકિસ્તાની લોકેશનમાં લોકોની રુચિ વધી ગઈ. એક્સ પર  ઘણા લોકોએ અનુમાન લગાવ્યું હતું કે ભારતે કિરાના હિલ્સ પર હુમલો કર્યો હતો, કારણ કે ત્યાં પાકિસ્તાનના ઘણા પરમાણુ શસ્ત્રો હતા. જ્યારે એક પત્રકારે ભારતીય વાયુસેનાના અધિકારીને પ્રેસ બ્રીફિંગમાં આ જ પ્રશ્ન પૂછ્યો, ત્યારે સોશિયલ મીડિયા પર એવો દાવો કરવામાં આવી રહ્યો હતો કે ભારતે સરગોધામાં મુશફ એરબેઝ પર હુમલો કર્યો હતો, જે કથિત રીતે કિરાના હિલ્સ નીચે ભૂગર્ભ પરમાણુ સંગ્રહ સાથે જોડાયેલો છે, જેમાં લોટરિંગ અને પેનિટ્રેટર હથિયારોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.

પ્રેસ બ્રીફિંગમાં, એર માર્શલ એકે ભારતીએ એ વાતનો ઇનકાર કર્યો હતો કે ભારતે કિરાણા હિલ્સમાં કોઈપણ પરમાણુ સુવિધાને નિશાન બનાવી છે, સૌથી રસપ્રદ વાત એ છે કે, એર માર્શલ ભારતીએ કિરાણા હિલ્સમાં પરમાણુ સંપત્તિના અસ્તિત્વ વિશે જાણકારી હોવાનો પણ ઇનકાર કર્યો હતો.

કિરાના હિલ્સ ક્યા છે અને કેમ છે આટલી મહત્વપૂર્ણ ?' 

કિરાના હિલ્સ પાકિસ્તાનના સરગોધા જિલ્લામાં છે, જે એક વિશાળ ખડકાળ પર્વતમાળા છે અને પાકિસ્તાનના સંરક્ષણ મંત્રાલય હેઠળ એક નિયુક્ત વિસ્તાર છે. તેના ભૂરા રંગનાં ભૂભાગને કારણે તેને ઘણીવાર "બ્લેક માઉન્ટેન" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે રબવાહ ટાઉનશીપ અને મુશફ એર બેઝના ભાગ અને સરગોધા શહેર વચ્ચે ફેલાયેલો છે. કિરાના હિલ્સ વિશે વાત એટલા માટે થઈ રહી છે કારણ કે મુશફ એ એરબેઝમાંથી એક છે જેના પર ભારતે અગાઉ હુમલો કર્યો હતો - તે પાકિસ્તાન વાયુસેનાનું કમાન્ડ હેડક્વાર્ટર છે અને F-16, JF-16 ના વિવિધ સ્ક્વોડ્રનનું ઘર પણ છે.

કેટલાક અહેવાલો અનુસાર, કિરાના હિલ્સમાં 10 થી વધુ ભૂગર્ભ ટનલ છે, જેના કારણે એવી અટકળો થઈ રહી છે કે આ ટનલનો ઉપયોગ પાકિસ્તાનના પરમાણુ શસ્ત્રોનો સંગ્રહ કરવા માટે થાય છે. વધુમાં, તે મુખ્ય લશ્કરી સ્થાપનોની ખૂબ નજીક સ્થિત છે, જેમાં સરગોધા એર બેઝ, જે ફક્ત 20 કિમી દૂર આવેલું છે, અને ખુશાબ પરમાણુ સંકુલ (લગભગ 75 કિમી દૂર), જેને કારણે તેને ખૂબ જ સંવેદનશીલ સ્થળ માનવામાં આવે છે.

2023 માં, એક સ્વતંત્ર બિન-લાભકારી સંસ્થા, બુલેટિન ઓફ ધ એટોમિક સાયન્ટિસ્ટ્સના એક અહેવાલમાં જણાવાયું હતું કે કિરાના હિલ્સ એક સબક્રિટિકલ પરમાણુ પરીક્ષણ સ્થળ હતું જેનો ઉપયોગ પાકિસ્તાન દ્વારા 1983 થી 1990 દરમિયાન તેના પરમાણુ કાર્યક્રમ વિકસાવવા માટે કરવામાં આવતો હતો. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે આ સ્થળે દારૂગોળો સંગ્રહ વિસ્તારો, TEL (ટ્રાન્સપોર્ટર ઇરેક્ટર લોન્ચર) ગેરેજ અને ઓછામાં ઓછી 10 ભૂગર્ભ સંગ્રહ સુવિધાઓનો સમાવેશ થવાની સંભાવના છે.

ઐતિહાસિક માહિતી દર્શાવે છે કે પાકિસ્તાની સંરક્ષણ મંત્રાલયે 1970 માં ટેકરીઓ સંરક્ષણ સ્થળ તરીકે હસ્તગત કરી હતી અને એક રડાર સ્ટેશન સ્થાપિત કર્યું હતું, જે આજે પણ ઉપયોગમાં છે. વધુમાં, આ ટેકરીઓ 1983 અને 1990 ની વચ્ચે ત્યારે પ્રસિદ્ધિ પામી જ્યારે યુએસ ઉપગ્રહોએ પાકિસ્તાન દ્વારા પરમાણુ પરીક્ષણોની તૈયારીઓ શોધી કાઢી. તેણે એમ પણ કહ્યું કે ચીન દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવેલી M-11 મિસાઇલો ત્યાં સંગ્રહિત હોવાનું માનવામાં આવે છે તેથી તેનું મહત્વ હજુ પણ જળવાઈ રહ્યું છે.

અમેરિકા સ્થિત પરમાણુ વૈજ્ઞાનિકોના સંગઠન, બુલેટિન ઓફ ધ એટોમિક સાયન્ટિસ્ટ્સે તેના 2023ના અહેવાલમાં કિરાના હિલ્સ અને આસપાસના વિસ્તારોને સબક્રિટીકલ પરમાણુ પરીક્ષણ સ્થળ તરીકે ઓળખાવ્યા છે. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે આ સ્થળે દારૂગોળો સંગ્રહ વિસ્તાર તેમજ ઓછામાં ઓછી 10 ભૂગર્ભ સંગ્રહ સુવિધાઓનો સમાવેશ થતો હતો. આ સ્થળે 10 સંભવિત ટ્રાન્સપોર્ટર ઇરેક્ટર લોન્ચર (TEL) ગેરેજ અને સંભવિત પરંપરાગત દારૂગોળાના સંગ્રહની ઉત્તરપશ્ચિમમાં બે વધારાના ગેરેજ છે. પૂર્વમાં ટેકરી પર એક ભૂગર્ભ સંગ્રહ સુવિધા છે જ્યાં પરંપરાગત લડાઇ સાધનો રાખવામાં આવે છે.