જૈન લોકોનો તહેવાર - આયંબીલ ઓળી (નવપદ ઓળી), જાણો આ તહેવારનુ ધાર્મિક મહત્વ, નવપદ વિશે માહિતી અને આ દરમિયાન શુ ખાવુ અને શુ નહી તેના વિશે માહિતી

jain dharm

આયંબિલ ઓળી એ જૈન ધર્મનું નવ દિવસીય પવિત્ર તપ છે, આયંબીલ ઓળી એ એક ખૂબ જ પવિત્ર અને આત્મશુદ્ધિનો તહેવાર છે.જે ચૈત્ર (માર્ચ-એપ્રિલ) અને આસો (સપ્ટેમ્બર-ઓક્ટોબર) મહિનામાં ઉજવાય છે. આમાં નવ દિવસ સુધી સૂર્યોદયથી સૂર્યાસ્ત વચ્ચે વિગય (સ્વાદિષ્ટ ખોરાક, તેલ, ઘી, દહીં વગેરે) વગરનો બાફેલો-શેકેલો સાદો આહાર એક જ વાર લેવામાં આવે છે. આરાધકો નવપદજીની પૂજા અને નવકાર મંત્રનો જાપ કરી સિદ્ધચક્રની આરાધના કરે છે 

 આ પર્વ વર્ષમાં 2 વખત ઉજવવામાં આવે છે - એક ચૈત્ર મહિનામાં અને બીજો આસો મહિનામાં. આ તહેવાર 9 દિવસ સુધી ચાલે છે, જેને નવપદ ઓળી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ દિવસો દરમિયાન શ્રદ્ધાળુઓ આધ્યાત્મિક જાગૃતિ અને આત્મ-નિયંત્રણ પર વિશેષ ધ્યાન આપે છે.

આહાર અને કઠોર તપસ્યા

આ તહેવારની મુખ્ય વિશેષતા તેમાં કરવામાં આવતી કઠોર તપસ્યા અને આહાર શૈલી છે. આયંબીલ વ્રત દરમિયાન, વ્યક્તિ દિવસમાં માત્ર 1 જ વાર ભોજન લે છે. આ ભોજન સંપૂર્ણપણે સાદું હોય છે, જેમાં કોઈપણ પ્રકારના મસાલા, મીઠું, તેલ, ઘી, દૂધ, દહીં, ખાંડ કે લીલા શાકભાજીનો ઉપયોગ થતો નથી. માત્ર અનાજ અને કઠોળને બાફીને ખાવામાં આવે છે, જે સ્વાદને જીતવા અને મન પર કાબૂ મેળવવાનો એક ઉત્તમ માર્ગ છે.

નવપદની આરાધના

આ 9 દિવસો દરમિયાન, જૈન ભક્તો 'નવપદ' એટલે કે સિદ્ધચક્રના 9 પદોની ઊંડી આરાધના કરે છે. આ 9 પદોમાં અરિહંત, સિદ્ધ, આચાર્ય, ઉપાધ્યાય, સાધુ, દર્શન, જ્ઞાન, ચારિત્ર અને તપનો સમાવેશ થાય છે. દરેક દિવસે એક ચોક્કસ પદની પૂજા કરવામાં આવે છે, જે આત્માને કર્મોના બંધનમાંથી મુક્ત કરી મોક્ષ તરફ આગળ વધવાની પ્રેરણા આપે છે.

વૈજ્ઞાનિક અને સ્વાસ્થ્ય લાભ

ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક મહત્વની સાથે સાથે, આયંબીલ ઓળીનું વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિએ પણ મોટું મહત્વ છે. ચૈત્ર અને આસો મહિનામાં ઋતુઓ બદલાય છે, અને આ સંક્રમણ કાળમાં આપણું પાચનતંત્ર સંવેદનશીલ બની જાય છે. તેલ, મસાલા અને ગળપણ વગરનો સાદો ખોરાક લેવાથી શરીર ડિટોક્સ (detoxify) થાય છે, પાચન સુધરે છે અને રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં વધારો થાય છે.

સાદગી અને સંયમનો સંદેશ

આ પર્વ માત્ર ઉપવાસ પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ તે સમુદાયમાં સંયમ અને આધ્યાત્મિક શાંતિનો સંદેશ આપે છે. આ દિવસોમાં જૈન મંદિરો અને ઉપાશ્રયોમાં વિશેષ વ્યાખ્યાનો અને પૂજાઓનું આયોજન થાય છે. આયંબીલ ઓળી આપણને ભૌતિક સુખોથી દૂર રહીને સાદગી અને આંતરિક શુદ્ધિનું સાચું મૂલ્ય સમજાવે છે.

નવપદના 9 પદોનો અર્થ

જૈન ધર્મમાં નવપદ ઓળી દરમિયાન સિદ્ધચક્રના 9 પદોની આરાધના થાય છે. આ 9 પદોને પંચ પરમેષ્ઠી અને 4 ધર્મ તત્વો એમ 2 ભાગમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે. પંચ પરમેષ્ઠીમાં 1. અરિહંત (જેમણે આંતરિક શત્રુઓ પર વિજય મેળવ્યો છે), 2. સિદ્ધ (જેઓ જન્મ-મરણના ચક્રમાંથી મુક્ત થઈ મોક્ષ પામ્યા છે), 3. આચાર્ય (જેઓ ધાર્મિક સંઘના વડા છે), 4. ઉપાધ્યાય (ધર્મગ્રંથોના જ્ઞાતા અને શિક્ષક) અને 5. સાધુ (સાંસારિક મોહ છોડી આધ્યાત્મિક માર્ગે ચાલનાર) નો સમાવેશ થાય છે.

4 ધર્મ તત્વો

બાકીના 4 પદો આત્માને મોક્ષ તરફ લઈ જતા મૂળભૂત ધર્મ તત્વો છે. તેમાં 6. દર્શન (સાચી શ્રદ્ધા), 7. જ્ઞાન (સમ્યક જ્ઞાન), 8. ચારિત્ર (શુદ્ધ આચરણ) અને 9. તપ (ઈચ્છાઓ પર નિયંત્રણ માટેની કઠોર તપસ્યા) નો સમાવેશ થાય છે. આ 9 પદોની પૂજા વ્યક્તિને આધ્યાત્મિક માર્ગે આગળ વધવાની પ્રેરણા અને શાંતિ આપે છે.

આયંબીલ વ્રતના કડક આહાર નિયમો

આયંબીલની તપસ્યામાં રસ-ત્યાગ એટલે કે સ્વાદનો ત્યાગ મુખ્ય છે. આ વ્રતમાં માત્ર સૂકા અનાજ અને કઠોળ જ ખાઈ શકાય છે, જેમ કે ઘઉં, ચોખા, મગ, ચણા, અડદ વગેરે. ખોરાક બનાવવામાં તેલ, ઘી, દૂધ, દહીં, મીઠું, ગોળ, ખાંડ, મસાલા કે કોઈપણ લીલા શાકભાજીનો ઉપયોગ થતો નથી. ખોરાકને માત્ર પાણીમાં બાફીને કે શેકીને તૈયાર કરવામાં આવે છે.

આયંબીલમાં ખાઈ શકાતી મુખ્ય વાનગીઓ

આ મર્યાદાઓ વચ્ચે પણ કેટલીક ચોક્કસ વાનગીઓ ખાઈ શકાય છે. ભક્તો મુખ્યત્વે બાફેલા મગ કે ચણા, ઘઉંની સાદી રોટલી કે ભાખરી (તેલ અને ઘી વગરની), ચોખાની સાદી ખીચડી, શેકેલા પાપડ અને ઘઉંના ફાડાની સાદી લાપસી જમે છે. સ્વાદ માટે અમુક લોકો માત્ર સૂંઠ કે કાળા મરીના પાવડરનો સામાન્ય ઉપયોગ કરે છે. આ તમામ ભોજન દિવસમાં માત્ર 1 જ વાર સૂર્યાસ્ત પહેલાં લેવામાં આવે છે.