શ્વાસ લેવામાં તકલીફ છે ? ઓક્સીજન લેવલ ઓછું થાય તો શું કરવું, કેવી રીતે તરત જ વધારવું ઓક્સીજન લેવલ

શરીરમાં ઓક્સિજનનું યોગ્ય પ્રમાણ હોવું ખૂબ જ જરૂરી છે. તેનાથી શરીરના કોષો, પેશીઓ (tissues) અને અંગો સુચારૂ રીતે કામ કરી શકે છે. જો ઓક્સિજનની ઉણપ સર્જાય તો તેને હાઈપોક્સિમિયા કહેવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અનુભવાય છે. એવું લાગે છે કે શ્વાસ ટૂંકા પડી રહ્યા છે. તમને થાક, ચક્કર આવવા અથવા બેચેની અનુભવાઈ શકે છે. લાંબા સમય સુધી ઓક્સિજનની ઉણપ રહેવાથી માત્ર શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જ નથી થતી, પરંતુ તે આપણા અંગોને પણ નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. જો તમારા શરીરમાં ઓક્સિજનનું સ્તર ઘટી રહ્યું હોય, તો તેને વધારવા માટે તમે તરત જ કેટલાક કુદરતી ઉપાયો કરી શકો છો.

ઓક્સિજનનું લેવલ કેટલું હોવું જોઈએ?

આપણા શરીરમાં લાલ રક્તકણો ફેફસાંમાંથી ઓક્સિજનને શરીરના તમામ અંગો સુધી પહોંચાડે છે. એક સામાન્ય વ્યક્તિનું ઓક્સિજન લેવલ 95% થી 100% ની વચ્ચે હોવું જોઈએ. પરંતુ જો તમારું ઓક્સિજન લેવલ 90% થી નીચે આવી ગયું હોય, તો તેને સારું માનવામાં આવતું નથી. તમારે તેના પર તાત્કાલિક ધ્યાન આપવાની જરૂર છે.

ઓક્સિજનનું સ્તર શા માટે મહત્વનું છે?

લાલ રક્તકણો ફેફસાંમાંથી ઓક્સિજન શરીરના બાકીના ભાગોમાં લઈ જાય છે. સામાન્ય ઓક્સિજન સંતૃપ્તિ સ્તર ($SpO_2$) 95% થી 100% ની વચ્ચે હોય છે. જો તે 90% થી નીચે જાય છે, તો તે સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાનો સંકેત હોઈ શકે છે.

ઓક્સિજનની ઉણપ અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ કેમ થાય છે?

આના ઘણા કારણો હોઈ શકે છે, પરંતુ કેટલાક મુખ્ય કારણોમાં ફેફસાના રોગો જેવા કે અસ્થમા, સીઓપીડી (COPD) અને ન્યુમોનિયાનો સમાવેશ થાય છે. આ સિવાય વધુ ઊંચાઈવાળા સ્થળોએ ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઘટવા લાગે છે. શરીરમાં લોહીની ઉણપ (એનિમિયા), પોષણની અછત, એન્ઝાયટી (ચિંતા), ડિપ્રેશન અને શ્વાસને લગતા ચેપ પણ આના કારણો છે.

ઓક્સિજનની ઉણપના લક્ષણો

- શ્વાસ લેવામાં મુશ્કેલી

- ઝડપી શ્વાસ લેવા

- મૂંઝવણ અથવા ચક્કર આવવા

- હોઠ અથવા આંગળીઓના ટેરવા વાદળી પડવા

- હૃદયના ધબકારા ઝડપી થવા

- થાક લાગવો

ઓક્સિજન લેવલ વધારવાના ઉપાયો

1. ઊંડા શ્વાસ લો (Deep Breathing):

જો તમને ઓક્સિજનની ઉણપ અનુભવાય, તો કોઈ ખુલ્લી જગ્યાએ જાઓ અને ઊંડા શ્વાસ લો. ઊંડા શ્વાસ લેવાથી ફેફસાંની ક્ષમતા અને ઓક્સિજન લેવાની શક્તિમાં સુધારો થાય છે. આ માટે આરામથી બેસો અથવા સૂઈ જાઓ, એક હાથ તમારી છાતી પર અને બીજો હાથ પેટ પર રાખો અને નાકથી ઊંડા શ્વાસ લો. હોઠ સંકોચીને ધીમે ધીમે શ્વાસ બહાર છોડો. આવું 10 મિનિટ સુધી કરો.

2. પુષ્કળ પાણી પીવો:

જ્યારે શરીરમાં ઓક્સિજનની ઉણપ અનુભવાય ત્યારે પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી પીવો. પાણી પીવાથી ફેફસાંમાં જમા થયેલો કફ (બલગમ) ઢીલો થાય છે અને શ્વાસ લેવો સરળ બને છે. 1 ગ્લાસ સામાન્ય પાણી પીવાથી થોડી વારમાં જ રાહત મળશે. દિવસમાં 8-10 ગ્લાસ પાણી પીવાનો પ્રયત્ન કરો.

3. હળવી ચાલ અથવા કસરત કરો:

શ્વાસ લેવામાં તકલીફ હોય ત્યારે હળવી શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરો. આનાથી ઓક્સિજન લેવલમાં સુધારો થશે. થોડું ચાલો, હળવી સ્ટ્રેચિંગ કરો અથવા હળવું યોગ કરો. આનાથી શ્વાસ લેવાની તકલીફ થોડી ઓછી થશે.

4. ઓક્સિજન વધારતો ખોરાક:

કેટલીક વસ્તુઓ ખાવાથી ઓક્સિજનની ઉણપ દૂર થઈ શકે છે. આ માટે આયર્નથી ભરપૂર વસ્તુઓ જેવી કે પાલક, દાળ, લાલ માંસ ખાઈ શકાય છે. આનાથી લાલ રક્તકણોને ઓક્સિજન વહન કરવામાં મદદ મળે છે. આ ઉપરાંત એન્ટીઓક્સિડન્ટથી ભરપૂર વસ્તુઓ જેવી કે બેરીઝ, નટ્સ, ડાર્ક ચોકલેટ ખાવાથી ફેફસાંનું કાર્ય બહેતર બને છે.

5. અનુલોમ-વિલોમ કરો:

જ્યારે પણ એવું લાગે કે ઓક્સિજન ઓછો થઈ રહ્યો છે, ત્યારે થોડીવાર અનુલોમ-વિલોમ પ્રાણાયામ કરો. મેડિટેશન કરો અને મનને શાંત રાખવાનો પ્રયાસ કરો. તણાવથી દૂર રહો, કોઈ હળવું સંગીત સાંભળો અને હળવી સ્ટ્રેચિંગ કસરત કરો.