લોહડી- લોહડી શીખ પરિવારો માટે ખુબ જ મહત્વનો તહેવાર છે. લોહડી મકરસંક્રાતિના એક દિવસ પહેલાં ઉજવવામાં આવે છે. દરેક વખતે 13 જાન્યુઆરીએ દરેક પંજાબી પરિવારમાં આ તહેવાર ઉજવવામાં આવે છે અને તે દિવસે આનો વિશેષ ઉત્સાહ હોય છે. વળી આ ઉત્સાહ ત્યારે બમણો થઈ જાય છે જ્યારે આ દિવસે ઘરની અંદર નવી વહું કે નવા જન્મેલા બાળકની પહેલી લોહડી હોય.
આ દિવસે બાળકોમાં પણ ખુબ જ ઉત્સાહ રહે છે. મોડી રાત્રે ખુલ્લી જગ્યાએ આગ સળગાવવામાં આવે છે. આખો પરિવાર અગ્નિની ચારે તરફ પ્રદક્ષિણા કરે છે. ત્યાર બાદ બધાને પ્રસાદ વહેચવામાં આવે છે. પ્રસાદની અંદર મુખ્ય રીતે તલ, ગજક, ગોળ, મગફળી અને મકાઈની ધાણી વહેચવામાં આવે છે.
લોહડી (Lohri) પર શા માટે અગ્નિ પ્રગટાવીએ છીએ?
પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર એવું માનવામાં આવે છે કે લોહરીના દિવસે રાજા દક્ષની પુત્રી સતીની યાદમાં આ અગ્નિ પ્રગટાવવામાં આવે છે. એકવાર રાજા દક્ષે એક યજ્ઞ કર્યો અને તેના જમાઈ શિવ અને પુત્રી સતીને તેમાં આમંત્રણ ન આપ્યું. આનાથી નિરાશ થઈને સતી તેના પિતા પાસે ગઈ અને પૂછ્યું કે શા માટે તેને અને તેના પતિને યજ્ઞમાં આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું નથી. આ બાબત પર અહંકારી રાજા દક્ષે સતી અને ભગવાન શિવની સખત નિંદા કરી. આનાથી સતી ખૂબ જ દુઃખી થયા અને ગુસ્સામાં ખૂબ રડ્યા. તેણી તેના પતિનું અપમાન કરતી જોવા મળી ન હતી અને તેણે તે જ યજ્ઞમાં પોતાને અગ્નિદાહ આપ્યો હતો. સતીના મૃત્યુના સમાચાર સાંભળીને ભગવાન શિવે સ્વયં વીરભદ્રની રચના કરી અને તેમના દ્વારા યજ્ઞનો નાશ કર્યો. ત્યારથી માતા સતીની યાદમાં લોહરી પર અગ્નિ બાળવાની પરંપરા છે.
લોહરી સાથે જોડાયેલ દુલ્લા ભટ્ટીની વાર્તા આ રીતે-
લોહડી (Lohri) તહેવાર વિશે એક લોકકથા પણ છે જે પંજાબ સાથે સંકળાયેલ છે. જોકે કેટલાક લોકો તેને ઇતિહાસ કહે છે. કહેવાય છે કે બાદશાહ અકબરના સમયમાં મુગલ કાળમાં દુલ્લા ભટ્ટી નામનો એક યુવક પંજાબમાં રહેતો હતો. એવું કહેવાય છે કે એક સમયે કેટલાક ધનિક વેપારીઓ અમુક માલના બદલામાં વિસ્તારની છોકરીઓનો વેપાર કરતા હતા. ત્યારપછી દુલ્લા ભટ્ટી ત્યાં પહોંચી ગયો અને યુવતીઓને વેપારીઓના ચુંગાલમાંથી છોડાવી. અને પછી આ છોકરીઓના લગ્ન હિન્દુ છોકરાઓ સાથે કરાવ્યા. આ ઘટના પછી, વરરાજાને ભટ્ટીને હીરોનું બિરુદ આપવામાં આવ્યું હતું અને દરેક વખતે તેમની યાદમાં લોહરીનું વર્ણન કરવામાં આવે છે.
આગ લગાવ્યા બાદ તેની આસપાસ ચોખા, સાકરીયા અને રેવડી વેરવામાં આવે છે જેને ત્યાં હાજર રહેલા લોકો ઉઠાવે છે. એવી માન્યતા છે કે જે વ્યક્તિ આગની વચ્ચેથી ધાણી કે મગફળી ઉઠાવે છે તેની ઈચ્છા પૂર્ણ થાય છે. ત્યાર બાદ નાચ-ગાનનો કાર્યક્ર્મ શરૂ થાય છે. મોડી રાત્રી સુધી આ કાર્યક્રમ ચાલે છે અને તેમાં ખાસ કરીને મક્કે કી રોટી અને સરસોનું સાગ બનાવવામાં આવે છે. આ રીતે આખો પરિવાર હસતા-ગાતા લોહડીની ઉજવણે કરે છે અને તેમનું આખુ વર્ષ આવી રીતે જ પસાર થાય તેવી પ્રાર્થના કરે છે.