ક્યારથી શરૂ થશે જીવંતિકા વ્રત ? જાણો વ્રતની વિધિ અને નિયમ

jivantika vrat date

ગુજરાતમાં પવિત્ર શ્રાવણ માસનો પ્રારંભ થઈ ચૂક્યો છે અને તેની સાથે જ ધાર્મિક પર્વો તથા વ્રતોની હારમાળા શરૂ થઈ ગઈ છે. શ્રાવણ મહિનામાં માતાઓ માટે અત્યંત કલ્યાણકારી અને ફળદાયી મનાતું જીવંતિકા વ્રત શ્રાવણના પ્રથમ શુક્રવારથી શરૂ થાય છે. આ વ્રત વિશેષરૂપે માતાઓ પોતાના સંતાનોના દીર્ઘાયુ, ઉત્તમ સ્વાસ્થ્ય અને સુખી જીવન માટે તેમજ પરિવારમાં સમૃદ્ધિ અને સૌભાગ્ય જળવાઈ રહે તેવા ઉદ્દેશ્ય સાથે ભક્તિભાવપૂર્વક કરે છે.

 જીવંતિકા વ્રત 2026 ની તારીખ અને શુક્રવાર 

વર્ષ 2026 માં શ્રાવણ માસનો પ્રથમ શુક્રવાર 14 ઓગસ્ટના રોજ આવે છે, જ્યાંથી આ પવિત્ર વ્રતનો પ્રારંભ થશે. આ વર્ષે શ્રાવણ મહિનામાં કુલ 5  શુક્રવાર આવે છે, જેમાં 14  ઓગસ્ટ (પ્રથમ), 21  ઓગસ્ટ (બીજો), 28  ઓગસ્ટ (ત્રીજો), 4  સપ્ટેમ્બર (ચોથો) અને 11 સપ્ટેમ્બર (પાંચમો) નો સમાવેશ થાય છે. શાસ્ત્રોના નિયમ અનુસાર, 11  સપ્ટેમ્બરે આવતો પાંચમો શુક્રવાર અમાસના દિવસે હોવાથી આ દિવસે વ્રત કરવાનું ટાળવું જોઈએ. જો કોઈ મહિલા પ્રથમ શુક્રવારે વ્રત ન કરી શકે, તો તે બીજા શુક્રવારથી પણ પ્રારંભ કરી શકે છે.

જીવંતિકા દેવીનો ધાર્મિક મહિમા અને રક્ષાકવચ

શાસ્ત્રોમાં 'જીવંતિકા' નો અર્થ જીવન આપનારી અથવા સંતાનનું રક્ષણ કરનારી દેવી એવો થાય છે. એવી પ્રબળ ધાર્મિક માન્યતા છે કે જે ઘરમાં જીવંતિકા માતાનું પૂજન-અર્ચન થાય છે, ત્યાં બાળકો પર આવતી તમામ શારીરિક અને માનસિક આફતો દૂર થાય છે અને માતાજી બાળકની આસપાસ રક્ષાકવચ બનીને રહે છે. તેથી જ નવપરિણિત સ્ત્રીઓ અને કન્યાઓ ઉત્તમ સંતતિની પ્રાપ્તિ માટે અને માતાઓ પોતાના બાળકના મંગળ ભવિષ્ય માટે આ વ્રતનું આચરણ કરે છે.

જીવંતિકા વ્રતની સરળ પૂજા વિધિ અને નિયમો

વ્રતના દિવસે સવારે વહેલા સ્નાન આટોપીને વ્રત કરવાનો સંકલ્પ લેવામાં આવે છે. પૂજા સ્થળે જીવંતિકા માતાના ચિત્રજીની સ્થાપના કરી કંકુ, અબીલ, ગુલાલ, અક્ષત, દૂબ (દુર્વા) અને પીળા કે લાલ પુષ્પો અર્પણ કરાય છે. આ વ્રતમાં ચોખા અને દૂબનું વિશેષ મહત્વ હોવાથી બાળકના મસ્તક પર કંકુનો ચાંદલો કરી હળદરવાળા ચોખા ચોંટાડવામાં આવે છે અને માતાજી સમક્ષ બાળકના દીર્ઘાયુ માટે પ્રાર્થના કરાય છે. ત્યારબાદ આખો દિવસ ફળાહાર કરી મા જીવંતિકાની વ્રતકથાનું શ્રવણ કે પઠન કરવામાં આવે છે.

વ્રત દરમિયાનની પરંપરાઓ અને ઉજવણું

જીવંતિકા વ્રતમાં કેટલીક ખાસ પરંપરાઓનું પાલન કરવામાં આવે છે. આ દિવસે સ્ત્રીઓ સૌભાગ્યના પ્રતીક સમાન લાલ રંગના વસ્ત્રો ધારણ કરે છે અને સાંજના સમયે સાત્વિક આહાર સાથે એકટાણું કરે છે. વ્રતના અંતે અથવા શ્રાવણના અંતિમ શુક્રવારે સૌભાગ્યવતી (સુહાગન) સ્ત્રીઓને ઘરે આમંત્રિત કરી તેમનું કંકુ-હળદરથી પૂજન કરવામાં આવે છે અને તેમને મીઠાઈ કે ભોજન કરાવીને આશીર્વાદ મેળવવામાં આવે છે.