મોદી સરકારના 12 વર્ષ : જાણો મોદી સરકારની ઉપલબ્ધિઓ અને ચર્ચાના મુદ્દા
narendra modi govt 12 years challanges
વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળની રાષ્ટ્રીય લોકશાહી ગઠબંધન સરકારે કેન્દ્રમાં સત્તામાં 12 વર્ષ પૂર્ણ કર્યા છે. સમર્થકો આ સમયગાળાને ભારતના શાસન, અર્થતંત્ર અને વૈશ્વિક ભૂમિકામાં નિર્ણાયક પરિવર્તન તરીકે જુએ છે, જ્યારે ટીકાકારો તેમની કેટલીક નીતિ અને સંસ્થાકીય અસરો પર પ્રશ્ન ઉઠાવે છે.
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ભારતીય રાજકારણમાં એક નવો રેકોર્ડ સ્થાપિત કર્યો છે. તેઓ દેશના ઇતિહાસમાં સૌથી લાંબા સમય સુધી સતત ચૂંટાયેલા પ્રધાનમંત્રી બની ગયા છે. 26 મે, 2014 ના રોજ પ્રથમ વખત દેશના વડા પ્રધાન તરીકે શપથ લીધા બાદ, તેમણે સત્તામાં 4,399 દિવસ પૂર્ણ કરીને પંડિત જવાહરલાલ નેહરુના એક મહત્વપૂર્ણ રેકોર્ડને વટાવી દીધો છે. જોકે, 1947 થી 1964 સુધીના વચગાળાની અને ચૂંટાયેલી સરકારના કુલ 6,130 દિવસના કાર્યકાળ સાથે 'સૌથી લાંબો કુલ કાર્યકાળ' ધરાવવાનો રેકોર્ડ હજુ પણ પંડિત નેહરુના નામે જ છે, પરંતુ સતત ચૂંટાયેલા વડા પ્રધાન તરીકે નરેન્દ્ર મોદી હવે અગ્રેસર છે.
શાસન પ્રણાલી અને કલ્યાણકારી યોજનાઓમાં ડિજિટલ ક્રાંતિ
વર્ષ 2024 માં જ્યારે એનડીએ સરકારે સત્તા સંભાળી ત્યારે નીતિગત મડાગાંઠ અને યોજનાઓના ધીમા અમલીકરણને મુખ્ય પડકાર માનવામાં આવતો હતો. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે સરકારે જન ધન યોજના, આધાર કાર્ડ અને મોબાઇલ ફોનની શક્તિ (JAM ત્રિપુટી) પર આધારિત ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમનો વ્યાપક વિસ્તાર કર્યો. સરકારનો દાવો છે કે આ માળખાકીય પરિવર્તનને કારણે સરકારી સહાય સીધી લાભાર્થીઓના ખાતામાં (DBT) પહોંચી છે, જેનાથી ભ્રષ્ટાચાર અને લીકેજ અટક્યા છે તથા વહીવટી પારદર્શિતામાં અભૂતપૂર્વ વધારો થયો છે.
આર્થિક સુધારા: માળખાકીય પરિવર્તન અને તેના પરિણામો
આર્થિક મોરચે છેલ્લા એક દાયકા કરતાં વધુ સમયગાળામાં સરકારે કેટલાય સાહસિક પગલાં લીધાં છે. ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસીસ ટેક્સ (GST), ઇન્સોલ્વન્સી એન્ડ બેન્કરપ્સી કોડ (IBC), પ્રોડક્શન-બેઝ્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) સ્કીમ જેવા આર્થિક સુધારાઓને કારણે દેશનું અર્થતંત્ર વધુ ઔપચારિક બન્યું છે. સમર્થકોનું માનવું છે કે આ નીતિઓએ ભારતને વૈશ્વિક ઉત્પાદન (મેન્યુફેક્ચરિંગ) હબ બનવા તરફ પ્રેરિત કર્યું છે, જ્યારે બીજી તરફ સિક્કાની બીજી બાજુ તરીકે નાના વ્યવસાયો પર જીએસટીની પ્રારંભિક અસરો અને રોજગાર સર્જનની ગતિ અંગે આજે પણ અર્થશાસ્ત્રીઓમાં તીવ્ર ચર્ચા ચાલી રહી છે.
સામાજિક કલ્યાણ અને પાયાની સુવિધાઓનો અભૂતપૂર્વ વિસ્તાર
સરકારે ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારોના જીવનધોરણને સુધારવા માટે જમીની સ્તરની માળખાગત સુવિધાઓ પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. સ્વચ્છ ભારત મિશન હેઠળ શૌચાલયોનું નિર્માણ, પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના અંતર્ગત પાકાં મકાનો, જળ જીવન મિશન દ્વારા ઘરે-ઘરે નળથી જળ અને ઉજ્જવલા યોજના હેઠળ મફત ગેસ કનેક્શન જેવા કાર્યક્રમોએ કરોડો નાગરિકોને સુવિધા આપી છે. આ સામાજિક યોજનાઓએ દેશના વંચિત વર્ગોને એક ગૌરવપૂર્ણ અને સક્ષમ જીવન જીવવાનો મજબૂત આધાર આપ્યો છે.
કોવિડ-19 રોગચાળો: રસીકરણની સફળતા અને સ્વાસ્થ્ય તંત્રના પડકારો
મોદી સરકારના આ લાંબા કાર્યકાળ દરમિયાન કોવિડ-૧૯ મહામારી સૌથી મોટો કટોકટીનો સમયગાળો બનીને સામે આવી હતી. રોગચાળાના સમયમાં દેશના ગરીબો માટે મફત રાશનનું વિતરણ, સીધી આર્થિક સહાય અને દેશવ્યાપી મફત રસીકરણ અભિયાનને સરકારની સૌથી મોટી વૈશ્વિક સિદ્ધિઓમાં ગણવામાં આવે છે. જોકે, મહામારીની બીજી લહેર દરમિયાન દેશના જાહેર આરોગ્ય માળખા પર જે ભારે દબાણ ઊભું થયું હતું અને નાગરિકોને મુશ્કેલીઓ પડી હતી, તેણે ભારતીય સ્વાસ્થ્ય પ્રણાલીની મર્યાદાઓ અને ભવિષ્યના સુધારાઓ અંગે મોટા પ્રશ્નાર્થો પણ સર્જ્યા હતા.
રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને મુત્સદ્દીગીરીમાં આક્રમક વ્યૂહરચના
રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના ક્ષેત્રમાં આ સરકારે અત્યંત મજબૂત અને કડક અભિગમ અપનાવ્યો હોવાનો દાવો કર્યો છે. બાલાકોટ એરસ્ટ્રાઈક, જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી કલમ 370 નાબૂદ કરવાનો ઐતિહાસિક નિર્ણય અને સંરક્ષણ ઉત્પાદનમાં આત્મનિર્ભરતા પર મૂકવામાં આવેલો ભાર આ નીતિના મુખ્ય સ્તંભો છે. આ નિર્ણયોથી ભારતની વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મજબૂત થઈ છે, પરંતુ કેટલાક નિર્ણયોના લાંબા ગાળાના રાજકીય, સામાજિક અને પ્રાદેશિક પરિણામો તેમજ સંઘીય સંબંધો પર તેની અસરો અંગે વિપક્ષો અને ટીકાકારો સવાલો ઉઠાવતા રહ્યા છે.
વૈશ્વિક મંચ પર ભારતનો ઉદય અને ડિજિટલ ઇન્ડિયાની ગુંજ
વિદેશ નીતિના મોરચે ભારતે પોતાની સક્રિય ભૂમિકા સાબિત કરી છે, જેમાં G20નું સફળ પ્રમુખપદ અને ગ્લોબલ સાઉથ (વિકાસશીલ દેશો)ના અવાજ તરીકે ઉભરી આવવું મુખ્ય છે. તેની સાથે જ દેશની અંદર યુપીઆઈ (UPI) આધારિત ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમે નાણાકીય વ્યવહારોનું ચિત્ર જ બદલી નાખ્યું છે. 12 વર્ષના આ શાસનકાળે વિકાસ અને નવી ટેકનોલોજીની એક નવી દિશા નક્કી કરી છે. રોજગાર, કૃષિ કટોકટી અને આવકની અસમાનતા જેવા આર્થિક પડકારો વચ્ચે પણ આ સમયગાળાએ ભારતીય રાજકારણ અને વિકાસની શૈલી પર પોતાની ઊંડી અને કાયમી છાપ છોડી છે.
જોકે, મોદી સરકારના 12 વર્ષને ફક્ત સિદ્ધિઓ અથવા ફક્ત ટીકાના સંદર્ભમાં જ નહીં, પરંતુ એક એવા સમયગાળા તરીકે જોવું જોઈએ જેણે ભારતીય રાજકારણ, શાસન અને વિકાસની દિશાને ઊંડે સુધી પ્રભાવિત કરી છે.
