વસંત પંચમીનો તહેવાર વસંતના આગમનની ઉજવણી કરે છે, જે તે સમયને ચિહ્નિત કરે છે જ્યારે કઠોર શિયાળો વિદાય લે છે અને સુખદ ગરમી ફેલાવા લાગે છે. માઘ મહિનાનું હિન્દુ ધર્મમાં ખૂબ મહત્વ છે, આ મહિનામાં વસંત પંચમી સહિત ઘણા મુખ્ય તહેવારો ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસે, દેવી સરસ્વતીની પૂજા કરવામાં આવે છે, જે વિદ્યાની દેવી તરીકે પૂજનીય છે. એવું માનવામાં આવે છે કે જ્ઞાનની દેવી, સરસ્વતી વસંત પંચમીના દિવસે ભગવાન બ્રહ્માના મુખમાંથી પ્રગટ થયા હતા. તેથી, વસંત પંચમી દર વર્ષે માઘ મહિનાના શુદ્ધ પખવાડિયાના પાંચમા દિવસે ઉજવવામાં આવે છે.
વસંત પંચમી ક્યારે છે
માઘ મહિનાના શુક્લ પક્ષ ની પંચમી તિથિ 23 જાન્યુઆરીએ સવારે 2:28 વાગ્યે શરૂ થશે અને 24 જાન્યુઆરીએ રાત્રે 1:46 વાગ્યે સમાપ્ત થશે. તેમણે ઉમેર્યું કે ઉદય તિથિ અનુસાર, વસંત પંચમી 23 જાન્યુઆરીએ ઉજવવામાં આવશે.
આવી સ્થિતિમાં, પૂજા માટે શુભ સમય સવારે 7:13 થી બપોરે 12:33 સુધી રહેશે. તેમણે સમજાવ્યું કે શાસ્ત્રો અનુસાર, દેવી સરસ્વતીનું સ્મરણ અને પૂજા કરવાથી ભક્તને જ્ઞાન અને જ્ઞાનનું આશીર્વાદ મળે છે. તેમણે કહ્યું કે આ દિવસે ઘરમાં દેવી સરસ્વતીની મૂર્તિ અથવા ચિત્ર સ્થાપિત કરવું જોઈએ, કારણ કે ઘરમાં વીણા રાખવાથી સર્જનાત્મક વાતાવરણ બને છે, અને હંસનું ચિત્ર એકાગ્રતા અને માનસિક શાંતિમાં વધારો કરે છે. તેમણે ઉમેર્યું કે મંદિરમાં મોર પીંછા રાખવાથી નકારાત્મક ઉર્જા દૂર થાય છે અને ઘરમાં શાંતિ અને સુખ જળવાઈ રહે છે.
પીળા રંગનું મહત્વ
તેમણે કહ્યું કે વસંત પંચમી પર પીળો રંગ ખાસ મહત્વ ધરાવે છે, તેથી પૂજા દરમિયાન પીળા કપડાં, પીળા ફૂલો અને પીળા વાસણોનો ઉપયોગ કરવો શુભ માનવામાં આવે છે. તેમણે સમજાવ્યું કે ધાર્મિક માન્યતા છે કે પીળો રંગ સકારાત્મક ઉર્જા અને જ્ઞાનનું પ્રતીક છે, તેથી આ દિવસે દરેક વ્યક્તિએ પીળા કપડાં પહેરવા જોઈએ.
વસંત પંચમીનું મહત્વ
વસંત પંચમી આ ધાર્મિક માન્યતા સાથે સંકળાયેલી છે કે સૃષ્ટિના પ્રારંભિક તબક્કામાં, વિશ્વ નીરસ, શાંત અને મૌન હતું. ભગવાન બ્રહ્મા સૃષ્ટિથી ખુશ નહોતા અને તેમણે પોતાના કમંડળમાંથી પાણીનો છંટકાવ કરીને, દેવી સરસ્વતીની ચમત્કારિક શક્તિ પ્રગટ કર્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે આ સમય દરમિયાન, દેવી સરસ્વતીએ તેમની વીણા પર એક સુમધુર સૂર વગાડ્યો, જેનાથી વિશ્વને વાણી અને ધ્વનિ મળી. ત્યારથી, વસંત પંચમી પર દેવી સરસ્વતીની પૂજા કરવામાં આવે છે.
શુભ કાર્યો માટે શુભ
તેમણે સમજાવ્યું કે ભગવાન શિવ અને દેવી પાર્વતીના લગ્ન પણ આ દિવસે નોંધાયેલા હતા, તેથી વસંત પંચમીને શિક્ષણ, લગ્ન, ગૃહસ્થી અને અન્ય શુભ પ્રસંગો માટે ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. તેમણે ઉમેર્યું કે આ દિવસે શિશુઓને તેમનું પહેલું ભોજન આપવામાં આવે છે, અને તેમના અક્ષરરામ સંસ્કાર પણ કરવામાં આવે છે.
વસંત પંચમી પર વિદ્યા, સરસ્વતી વંદના અને મંત્ર જાપ
બસંત પંચમી પર, દેવી સરસ્વતીની મૂર્તિ અથવા ચિત્રને પીળા વસ્ત્રો અર્પણ કરો. રોલી, ચંદનની પેસ્ટ, હળદર, કેસર, પીળા કે સફેદ ફૂલો, અખંડ ચોખાના દાણા અને પીળી મીઠાઈઓ અર્પણ કરો. પૂજા સ્થાન પર પુસ્તકો અને સંગીતનાં સાધનો મૂકો. ત્યારબાદ, દેવી સરસ્વતીની પૂજા કરો અને મંત્રોચ્ચાર કરો. વિદ્યાર્થીઓ આ દિવસે ઉપવાસ પણ કરી શકે છે.
માં સરસ્વતી વંદના
યા કુન્દેન્દુતુષારહારધવલા યા શુભ્રવસ્ત્રામ્વૃતા !
યા વીણાવરદંડમંડિતકરા યા શ્વેતપદ્માસના !
યા બ્રહ્માચ્યુત શંકરપ્રભુતિભિમિદેવૈ: સદા વંદિતા !
સા માસ્ પાતુ સરસ્વતી ભગવતી, નિ:શેષજાડ્યાપહા !!
વસંત પંચમી પર, દેવી સરસ્વતીની સામે બેસીને "ૐ ઐં સરસ્વત્યૈ નમઃ" મંત્રનો જાપ કરો. આ મંત્રનો નિયમિત જાપ કરવાથી જ્ઞાન, બુદ્ધિ અને વિવેકમાં વધારો થાય છે.
