શું 2,000 થી વધુના વ્યવહારો પર UPI ચાર્જ દૂર કરવામાં આવશે? આજે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી

સુપ્રીમ કોર્ટ આજે, સોમવારે ₹2,000 થી વધુના UPI વ્યવહારો પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) ને પડકારતી જાહેર હિતની અરજી (PIL) પર સુનાવણી કરશે. કેન્દ્ર સરકારે 15 ઓક્ટોબરથી UPI વ્યવહારો પર 0.4 ટકા MDR લાદવાનો આદેશ આપ્યો છે. એડવોકેટ રંજન દત્તાએ આ આદેશને પડકારતી PIL દાખલ કરી છે, જેમાં 14 સપ્ટેમ્બર, 2026 ના રોજ જારી કરાયેલ સૂચના અને 15 સપ્ટેમ્બરના રોજ જારી કરાયેલ MDR માળખાને પડકારવામાં આવ્યો છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત, ન્યાયાધીશ જોયમલ્યા બાગચી અને ન્યાયાધીશ વી. મોહનાની બનેલી બેન્ચ અરજી પર સુનાવણી કરશે.

UPI ચુકવણીઓ 0.4 ટકા MDR ને આધીન છે.

એ નોંધવું જોઈએ કે UPI વ્યવહારો છ વર્ષથી મફત છે, પરંતુ કેન્દ્ર સરકારે હવે તેમના પર 0.4 ટકા ચાર્જ લાદ્યો છે. 15 ઓક્ટોબર, 2026 થી અમલમાં આવનારા આ નવા નિયમમાં 2,000 સુધીની UPI ચુકવણી માટે ૦.૪ ટકા ચાર્જ લાગશે. 75,000  કે તેથી વધુની ચુકવણી માટે 300૦ ચાર્જ લાગશે. રેલ્વે, ટેલિકોમ, વીમા, ઇંધણ અને કૃષિ માલની ખરીદી માટે ₹૨,૦૦૦ થી વધુના UPI વ્યવહારો માટે ₹૫ નો ફ્લેટ MDR વસૂલવામાં આવશે. મૂડી અને બજાર UPI વ્યવહારો પર 0.02 ટકા MDR વસૂલવામાં આવશે, જેની મર્યાદા 300 છે. જોકે, UPI નો ઉપયોગ કરીને વ્યક્તિ-થી-વ્યક્તિ વ્યવહારો સંપૂર્ણપણે મફત છે. આનો અર્થ એ છે કે લોકો તેમના મિત્રો, પરિવાર અથવા સંબંધીઓ સાથે મફતમાં UPI વ્યવહારો કરી શકે છે. UPI QR કોડનો ઉપયોગ કરીને દર મહિને 1 લાખ સુધીની ચુકવણી પણ મફત રહેશે.

પેમેન્ટ અને સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ્સ એક્ટ શું છે?

વકીલ રંજન દત્તાએ જાહેર હિતની અરજીમાં દલીલ કરી હતી કે આ શુલ્ક કોઈપણ સુરક્ષા, પારદર્શિતા અથવા જાહેર ઇનપુટ વિના લાદવામાં આવ્યા છે. આ અરજીમાં ચુકવણી અને સમાધાન પ્રણાલી અધિનિયમ 2007 ની સુધારેલી કલમ 10A ની બંધારણીયતા પર પણ પ્રશ્ન ઉઠાવવામાં આવ્યો છે અને ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે કે UPI ચુકવણીઓ પર અચાનક ચાર્જ લાદવામાં આવે તે મનસ્વી અને ભેદભાવપૂર્ણ છે. અરજીમાં વ્યવહાર મર્યાદા, દર, મર્યાદા અને ક્ષેત્ર વર્ગીકરણની પદ્ધતિ પર પણ પ્રશ્ન ઉઠાવવામાં આવ્યો છે. તેમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે કે નવા નિયમો અને તેમના માળખાને સત્તાવાર ગેઝેટમાં યોગ્ય રીતે પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યા નથી. તે UPI અને RuPay ડેબિટ કાર્ડ ચુકવણીઓ વચ્ચેના વિભેદક વ્યવહાર પર પણ પ્રશ્ન ઉઠાવે છે, કારણ કે RuPay ડેબિટ કાર્ડ ચુકવણીઓ ચાર્જ-મુક્ત છે.