બાબા સાહેબ ફક્ત એક વકીલ જ નહોતા પણ એક મહાન અર્થશાસ્ત્રી, સમાજ સુધારક અને શિક્ષાવિદ પણ હતા 14 એપ્રિલ 2026 ના રોજ આપણે બાબા સાહેબની 135 મી જયંતિ ઉજવી રહ્યા છીએ. આ અવસર પર આવો જાણીએ તેમની સાથે જોડાયેલ કેટલીક એવી વાતો જે આપણને હેરાન કરી દેશે.
કેવી રીતે મળ્યુ આંબેડકર ઉપનામ ?
બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે બાબા સાહેબની ખરી અટક આંબેડકર નહોતી. તેમની મૂળ અટક સકપાલ હતી, પરંતુ જ્યારે તેઓ શાળામાં દાખલ થયા, ત્યારે તેમના પિતાએ તેમના ગામ, આંબાવડેથી પ્રેરિત થઈને તેમની અટક બદલીને આંબાવડેકર કરી. શાળાના દિવસોમાં, તેમના એક શિક્ષક, મહાદેવ આંબેડકર, તેમને ખૂબ પ્રેમ કરતા હતા. આ પ્રેમને કારણે, તેમણે શાળાના રેકોર્ડમાં તેમની અટક બાબા સાહેબથી બદલીને આંબેડકર કરી.
અનેક વિષયોમાં ડિગ્રી પ્રાપ્ત કરી
બાબા સાહેબ આંબેડકરને બાળપણમાં જાતિ ભેદભાવનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. તેમને અન્ય બાળકોની જેમ એક જ નળમાંથી પાણી પીવાની મંજૂરી નહોતી. જો કે, આ બધા પડકારોને પાર કરીને, તેમણે શિક્ષણ ક્ષેત્રે વિશ્વભરમાં પોતાની ખ્યાતિ ફેલાવી.
ડૉ. આંબેડકર તેમની પેઢીના સૌથી શિક્ષિત ભારતીયોમાંના એક હતા. તેમણે 1912 માં બોમ્બે યુનિવર્સિટીમાંથી અર્થશાસ્ત્ર અને રાજકીય વિજ્ઞાનમાં સ્નાતક થયા. ત્યારબાદ તેમણે કોલંબિયા યુનિવર્સિટીમાંથી અર્થશાસ્ત્રમાં ડોક્ટરેટની પદવી મેળવી.
વધુ શિક્ષણ મેળવવા માટે, બાબા સાહેબે લંડન સ્કૂલ ઓફ ઇકોનોમિક્સ એન્ડ પોલિટિકલ સાયન્સમાંથી અર્થશાસ્ત્રમાં ડિગ્રી મેળવી અને કાયદાનો અભ્યાસ કરવા માટે ગ્રે'સ ઇનમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે, આર્થિક મુશ્કેલીઓને કારણે તેમને ભારત પાછા ફરવું પડ્યું. જોકે, છત્રપતિ શાહુજી મહારાજ અને કેટલાક મિત્રોની મદદથી, તેઓ લંડન પાછા ફર્યા અને 1922 માં કાયદાની ડિગ્રી મેળવી.
બાબા સાહેબે અર્થશાસ્ત્ર, ફિલસૂફી, ઇતિહાસ અને રાજકીય વિજ્ઞાન જેવા વિષયોમાં વ્યાપક અભ્યાસ કર્યો અને ઘણી ડિગ્રીઓ મેળવી. તેઓ માનતા હતા કે સામાજિક પરિવર્તન લાવવા માટે શિક્ષણથી મોટું કોઈ શસ્ત્ર નથી.
કાયદા મંત્રી પદ પરથી આપ્યુ રાજીનામું
આજે આપણે ઓફિસોમાં જે આઠ કલાકનો દિવસ કામ કરીએ છીએ તે બાબા સાહેબનું યોગદાન છે. 1942 માં, તેમણે કામના કલાકો 12 થી ઘટાડીને આઠ કલાક કર્યા. તેઓ મહિલા અધિકારોના કટ્ટર હિમાયતી પણ હતા. સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ કાયદા મંત્રી તરીકે, તેમણે હિન્દુ કોડ બિલ દ્વારા લગ્ન અને મિલકતમાં મહિલાઓ માટે સમાન અધિકારોની હિમાયત કરી. જ્યારે આ બિલ સંસદમાં પસાર થવામાં નિષ્ફળ ગયું, ત્યારે તેમણે નૈતિક ધોરણે પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપ્યું.
દૂરંદેશી વિચારસરણી અને રાજ્યોનું વિભાજન
બાબાસાહેબની રાજકીય સમજ ખૂબ જ દૂરગામી હતી. 1955 માં પ્રકાશિત થયેલા તેમના પુસ્તક, થોટ્સ ઓન લિંગ્વિસ્ટિક સ્ટેટ્સમાં, તેમણે મધ્યપ્રદેશ અને બિહારના વિભાજનનું સૂચન કર્યું. તેમની સલાહના લગભગ 45 વર્ષ પછી, 2000 માં, ઝારખંડ અને છત્તીસગઢ જેવા નવા રાજ્યોની રચના તેમની દૂરંદેશીનો પુરાવો છે.
