કોણ છે એમ.કે. દાસ? જેમણે પીએમ મોદીના 'વિકસિત ભારત 2047' ના વિઝનને ગુજરાતમાં જમીન પર ઉતારવા માટે પૂરી તાકાત લગાવી દીધી

Published By: કલ્યાણી દેશમુખ

Updated: Wed, 15 Jul 2026 (11:51 IST)

ias manoj kumar das

યુનિયન પબ્લિક સર્વિસ કમિશન (UPSC) ની પરીક્ષા પાસ કરનાર દરેક સિવિલ સર્વન્ટ ઉચ્ચ પદો પર પહોંચી દેશસેવા કરવાનું સ્વપ્ન સેવે છે. બિહારના દરભંગાના વતની અને 1990 બેચના IAS અધિકારી મનોજ કુમાર દાસ (એમ.કે. દાસ) ની કહાની પણ કંઈક આવી જ પ્રેરણાદાયી છે. દરભંગામાં પોતાનો 12મા ધોરણ સુધીનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા બાદ, તેમણે પ્રતિષ્ઠિત IIT ખડગપુરથી કમ્પ્યુટર સાયન્સમાં ડિગ્રી મેળવી હતી અને ત્યારબાદ તેઓ ભારતીય સિવિલ સર્વિસમાં જોડાયા હતા.

ગુજરાત સરકારના નવા "શ્રી વિશ્વસનીય"

નવેમ્બર 2025 માં ગુજરાતના મુખ્ય સચિવ તરીકેનો કાર્યભાર સંભાળ્યા બાદ, એમ.કે. દાસ વહીવટી વર્તુળોમાં સરકારના નવા "શ્રી વિશ્વસનીય" (Mr. Dependable) તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. અગાઉ એવું માનવામાં આવતું હતું કે લાંબો સમય આર્થિક અને નીતિગત વિભાગો સંભાળનાર દાસ માટે સામાજિક ક્ષેત્ર એક મોટો પડકાર સાબિત થશે. જોકે, શાસનની ઊંડી સમજ અને સરકારની રાજકીય અનિવાર્યતાઓને યોગ્ય રીતે પારખીને તેમણે વહીવટી તંત્ર પર મજબૂત પકડ બનાવી લીધી છે.

 ટીકાકારોને જવાબ અને સામાજિક સુધારા

મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વ હેઠળની ગુજરાત સરકારમાં મુખ્ય વહીવટી વડા તરીકે સેવા આપતા એમ.કે. દાસે છેલ્લા 9 મહિનામાં પોતાના ટીકાકારોને ખોટા સાબિત કર્યા છે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી અને મુખ્યમંત્રીના વિઝનને અનુરૂપ, તેઓ માત્ર નીતિગત માળખાને જ મજબૂત નથી કરી રહ્યા, પરંતુ સામાજિક ક્ષેત્રના કલ્યાણકારી કાર્યક્રમોને પણ નવી ઊંચાઈએ લઈ ગયા છે. ખાસ કરીને ગુજરાતમાં શાળા છોડી દેનારા બાળકો (Dropouts) ના પ્રમાણમાં ઘટાડો લાવવા અને બાળ કુપોષણને જડમૂળથી નાબૂદ કરવા માટે તેમણે નિર્ણાયક ઝુંબેશ હાથ ધરી છે.

 એમ.કે. દાસનું પ્રગતિશીલ "3E" ફોર્મ્યુલા

એમ.કે. દાસનું માનવું છે કે આજના બાળકો વર્ષ 2047 ના "વિકસિત ભારત" ના વિઝનને સાકાર કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે. તેમણે રાજ્યના શ્રમિકોના બાળકો સુધી પણ 'શાળા પ્રવેશોત્સવ' જેવા પ્રગતિશીલ કાર્યક્રમો સફળતાપૂર્વક પહોંચાડ્યા છે. તેઓ શાસન ચલાવવા માટે ખાસ "3E" ફોર્મ્યુલામાં વિશ્વાસ ધરાવે છે, જેનો અર્થ Effective (અસરકારક), Efficient (કાર્યક્ષમ) અને Easy (સરળ) થાય છે.

ફિલ્ડ ઓફિસરથી કલેક્ટર સુધીની સફર

તેમણે પોતાની સિવિલ સર્વિસ કારકિર્દીની શરૂઆત ગુજરાતના ડભોઈ ખાતે SDM તરીકે કરી હતી. ત્યારબાદ, જ્યારે 2 ઓક્ટોબર, 1997 ના રોજ જૂનાગઢમાંથી પોરબંદર જિલ્લો અલગ થયો, ત્યારે તેઓ તેના સર્વપ્રથમ જિલ્લા કલેક્ટર બન્યા હતા. આ સિવાય, તેમણે બનાસકાંઠા અને સુરત જેવા મહત્વના જિલ્લાઓમાં કલેક્ટર તરીકે અને સુરત તથા વડોદરા મહાનગરપાલિકામાં મ્યુનિસિપલ કમિશનર તરીકે યાદગાર સેવાઓ આપી છે. વડોદરામાં કમિશનર તરીકેનો તેમનો 5 વર્ષનો કાર્યકાળ આજે પણ લોકો ગર્વથી યાદ કરે છે.

  રાષ્ટ્રીય પ્રતિનિયુક્તિ અને CMOમાં બેવડી સેવા

રાજ્ય સ્તર ઉપરાંત એમ.કે. દાસે કેન્દ્ર સરકારમાં પણ મહત્વના હોદ્દા સંભાળ્યા છે, જેમાં ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ જમ્મુ અને કાશ્મીર બાબતોના નિયામક (Director) તરીકેની ભૂમિકા મુખ્ય છે. ગુજરાતમાં તેમણે ઉદ્યોગ, મહેસૂલ, બંદરો, પરિવહન, પંચાયત અને ગૃહ જેવા અનેક સંવેદનશીલ વિભાગોમાં અધિક મુખ્ય સચિવ (ACS) તરીકે ફરજ બજાવી છે. આ ઉપરાંત, તેમને બે વાર મુખ્યમંત્રી કાર્યાલય (CMO) માં સેવા આપવાની તક મળી છે, જ્યાં તેમણે 2017-2021 અને 2024-2025 દરમિયાન મુખ્યમંત્રીના અધિક મુખ્ય સચિવ તરીકે મહત્વની જવાબદારીઓ નિભાવી હતી.

એમ.કે. દાસની વ્યક્તિગત પ્રોફાઇલ અને ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ

જન્મ તારીખ: 20 ડિસેમ્બર, 1966

સેવા પ્રવેશ વર્ષ: 20 ઓગસ્ટ, 1990

મુખ્ય સચિવ તરીકે પદગ્રહણ: 1 નવેમ્બર, 2025

તેઓ વહીવટી તંત્રમાં ટેકનોલોજીના વ્યાપક ઉપયોગના હિમાયતી છે. તેમના માર્ગદર્શન હેઠળ ગુજરાતમાં મહત્તમ સરકારી પ્રમાણપત્રો મેળવવાની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવીને સંપૂર્ણપણે ઓનલાઈન કરવામાં આવી છે અને જરૂરી દસ્તાવેજોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે.

પોલિસી ફ્રેમવર્ક અને ભાવિ વહીવટી નેતૃત્વ

ગુજરાતને દેશનું અગ્રણી ડેટા સેન્ટર અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) હબ બનાવવા માટે તાજેતરમાં જ ‘વિકસિત ગુજરાત ડેટા સેન્ટર નીતિ 2026-29’ જાહેર કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, તેમના નેતૃત્વ હેઠળ છેલ્લા 9 મહિનામાં અન્ય 4 મહત્વની નીતિઓ પણ લાગુ કરવામાં આવી છે:

વિકસિત ગુજરાત ઔદ્યોગિક નીતિ 2026

ગુજરાત ગ્લોબલ કેપેબિલિટી સેન્ટર નીતિ 2025-30

ગુજરાત નિકાસ નીતિ 2025

ગુજરાત સંકલિત નવીનીકરણીય ઊર્જા નીતિ 2025

સત્તાના ગલિયારાઓમાં એવી ચર્ચા છે કે એમ.કે. દાસે વહીવટ પર એવી પકડ બનાવી છે કે લાંબો સમય સુપર-બ્યુરોક્રેટ રહેલા કે. કૈલાશનાથનની ખોટ વર્તાવા દીધી નથી. તેમનો કાર્યકાળ ડિસેમ્બર 2026 ના અંતમાં પૂર્ણ થવાનો છે, અને વાયબ્રન્ટ ગુજરાત ગ્લોબલ સમિટ 2027 પહેલાં તેમની નિવૃત્તિ નજીક હોવાથી, 1991 બેચના વરિષ્ઠ IAS અધિકારી જયંતિ એસ. રવિને તેમના સંભવિત અનુગામી માનવામાં આવી રહ્યા છે.