કોચિંગ માફિયા કે બિઝનેસ ગેમ? 'જ્ઞાન બિંદુ' બંધ થતાં જ ખાન સરની લાગશે લોટરી, જાણો જેલ પાછળની અસલી પટકથા અને 4 મોટા ફાયદા

Written By: વેબદુનિયા ન્યુઝ ટીમ

Updated: Fri, 5 Jun 2026 (15:28 IST)

khan sir controversy

બિહારની રાજધાની પટનાના મુસલ્લહપુર હાટમાં 2 જૂનની રાત્રે બનેલી ઘટનાએ શિક્ષણ જગતમાં સનસનાટી મચાવી દીધી છે. શરૂઆતમાં આ ઘટનાને પ્રખ્યાત યુટ્યુબ એજ્યુકેટર ખાન સર (ફૈઝલ ખાન) પર એકતરફો હુમલો ગણાવવામાં આવી રહી હતી. જો કે, ખાન સરના ગાર્ડ દ્વારા હવામાં ફાયરિંગ કરવાનો વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયા બાદ હવે આખી વાર્તા બદલાઈ ગઈ છે. આ ઘટના પાછળ કોઈ પૂર્વનિયોજિત સ્ક્રિપ્ટ કે મોટી પટકથા લખવામાં આવી હોવાના ગંભીર સવાલો ઉઠી રહ્યા છે.

'જ્ઞાન બિંદુ કોચિંગ' બંધ થાય તો ખાન સરની લોટરી

પોલીસ અને સૂત્રો દ્વારા અત્યાર સુધી થયેલી તપાસમાં આ વિવાદ પાછળનું અસલી કારણ સામે આવ્યું છે. વાસ્તવમાં આ લડાઈ 'ખાન ગ્લોબલ સ્ટડીઝ' અને રોશન આનંદના 'જ્ઞાન બિંદુ કોચિંગ' વચ્ચે બિહારના માર્કેટ પર પ્રભુત્વ સ્થાપિત કરવાની અને ક્રેડિટ વોરની છે. જો આ વિવાદના કારણે જ્ઞાન બિંદુ કોચિંગ બંધ થઈ જાય, તો બિહારના શૈક્ષણિક બજારમાં ખાન સરની લોટરી લાગી શકે તેમ છે અને તેઓ એકમાત્ર સૌથી મોટા પ્લેયર તરીકે ઉભરી શકે છે.

સાઇનબોર્ડ અને પોસ્ટર ફાડવાથી શરૂ થયો વિવાદ

મળતી માહિતી મુજબ, આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત ખાન સરના કર્મચારીઓ દ્વારા કરવામાં આવી હોવાના આક્ષેપ છે. ૩૧ મેના રોજ ખાન ગ્લોબલ સ્ટડીઝના માણસોએ જાણીજોઈને જ્ઞાન બિંદુ કોચિંગના બોર્ડ પર પોતાનું સાઇનબોર્ડ લગાવી દીધું હતું અને તેમના પોસ્ટરો-બેનરો ફાડી નાખ્યા હતા. આ ઘટનાના સીસીટીવી ફૂટેજ પણ સામે આવ્યા છે. ખાન સરના સમર્થકો સારી રીતે જાણતા હતા કે આ ઉશ્કેરણીજનક પગલાની સામે પ્રતિક્રિયા આવશે અને તેના પરિણામે જ ત્યાં પથ્થરમારો થયો હતો.

રોશન આનંદને જેલ ભેગા કરવાની સોચી-સમજી રણનીતિ

સૂત્રોનું માનીએ તો, મીડિયા સમક્ષ જઈને પોતાના પર ફાયરિંગ થયું હોવાનો દાવો કરવો એ ખાન સરની એક સોચી-સમજી રણનીતિનો ભાગ હતો. તેઓ જાણતા હતા કે હુમલાની વાત બહાર આવતા જ પોલીસ દબાણમાં આવશે અને કડક કાર્યવાહી કરશે. પાંચ વર્ષ પહેલા પણ ખાન સરએ રોશન આનંદ સામે હુમલાની એફઆઈઆર નોંધાવી હતી, પણ ત્યારે તેની ધરપકડ થઈ નહોતી. આ વખતે ખાન સર કોઈપણ ભોગે રોશન આનંદને જેલના સળિયા પાછળ ધકેલવા માંગતા હતા, કારણ કે તેમાં તેમનો મોટો આર્થિક ફાયદો છુપાયેલો હતો.

બિહારનું રૂ. 15,000 કરોડનું વિશાળ કોચિંગ માર્કેટ

આ વિવાદ પાછળના ગણિતને સમજવા માટે બિહારના કોચિંગ ઉદ્યોગની તાકાતને સમજવી જરૂરી છે. વર્ષ 2023 ના શિક્ષણ વિભાગના અહેવાલ મુજબ, રાજ્યની 12,736 ખાનગી કોચિંગ સંસ્થાઓમાં 10 લાખથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે, જે આંકડો હવે ઘણો વધી ગયો છે. બિહારમાં વાર્ષિક કોચિંગ બિઝનેસ આશરે રૂ.15,000 કરોડનો છે, જ્યાં દર વર્ષે 5 લાખથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ પટના આવે છે અને રહેવા-ખાવા સહિત એક વિદ્યાર્થી દીઠ વાર્ષિક રૂ. 1.25 લાખનો ખર્ચ થાય છે.

પોલીસ ભરતીના એકાધિકાર (Monopoly) પર નજર

રોશન આનંદ જેલમાં જતાં ખાન સરને થનારો પહેલો મોટો ફાયદો એ છે કે તેઓ બિહાર સબ ઇન્સ્પેક્ટર અને પોલીસ ભરતીના બજાર પર એકહથ્થુ શાસન મેળવી લેશે. અત્યાર સુધી જ્ઞાન બિંદુ કોચિંગ ઓનલાઈન અને ઓફલાઈન મળીને વાર્ષિક ૧.૨૫ લાખ વિદ્યાર્થીઓ સાથે ખાન સરને જોરદાર ટક્કર આપતું હતું. પટનામાં વિદ્યાર્થીઓ પાસે જ્ઞાન બિંદુ સિવાય બીજો કોઈ મોટો વિકલ્પ ન હોવાથી, આ સંસ્થા બંધ થતાં જ તેના ૨૦% થી ૩૦% વિદ્યાર્થીઓ સીધા ખાન સર તરફ વળી જશે.

 'ક્રેડિટ વોર'નો અંત અને ઓછી ફીનું કોર્પોરેટ મોડેલ

બીજો અને ત્રીજો મોટો ફાયદો એ થશે કે પરીક્ષાઓના પરિણામોમાં સૌથી વધુ સિલેક્શન આપવાનો જે 'ક્રેડિટ વોર' ચાલતો હતો તે હંમેશા માટે ખતમ થઈ જશે. હરીફ વગર ખાન સર એકલા જ પરિણામોનો શ્રેય લઈ બ્રાન્ડ વેલ્યુ વધારશે. આ ઉપરાંત, જ્ઞાન બિંદુ ૩,૦૦૦ થી ૫,૦૦૦ રૂપિયાની ઊંચી ફી હોવા છતાં પોતાની ગુણવત્તાથી ખાન સરના ૫૦૦ રૂપિયા વાળા મોડેલ સામે ટકી રહ્યું હતું. હવે સ્પર્ધા પૂરી થતાં ખાન સરનું 'માસ-વોલ્યુમ' મોડેલ આખા બજાર પર કબજો જમાવી લેશે.

રાષ્ટ્રીય કક્ષાએ 'પીડિત' અને 'હીરો' બનવાનું કાર્ડ

ચોથો અને સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે ખાન સર આ હુમલાને પોતાની ઓછી ફી સાથે જોડી રહ્યા છે. તેઓ દેશભરમાં એવી છબી ઊભી કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે કે તેઓ ગરીબ વિદ્યાર્થીઓને સસ્તું શિક્ષણ આપે છે, તેથી જ કોચિંગ માફિયાઓ તેમને નિશાન બનાવી રહ્યા છે. આ 'વિક્ટિમ' અને 'હીરો' કાર્ડ રમીને તેઓ સોશિયલ મીડિયા, યુટ્યુબ અને પોતાની એપ્લિકેશન પર લાખો નવા સબ્સ્ક્રાઇબર્સ મેળવીને પોતાની રાષ્ટ્રીય પહોંચ વધુ મજબૂત કરવા માંગે છે.