Last Updated : Wednesday, 1 July 2026 (15:36 IST)
સંબંધિત સમાચાર
- ગુજરાત ન્યાયતંત્રમાં મોટી કાર્યવાહી: 5 જજને ફરજિયાત નિવૃત્ત કરાયા
- બાળકોને 'હથિયાર' ન બનાવશો: કસ્ટડીના વિવાદમાં ગુજરાત હાઈકોર્ટની માતા-પિતાને ફટકાર
- ગુજરાતમાં કેમિસ્ટ્રીનો પ્રોફેસર કેવી રીતે બન્યા અંગ્રેજીના એચઓડી ?
- ચાઈનીઝ દોરી અને તુક્કલ સામે ગુજરાત હાઇકોર્ટની લાલ આંખ, પોલીસને આપ્યા કડક આદેશ
- ગુજરાતમાં 400 વર્ષ જૂની મસ્જિદ તોડી પડાશે, હાઈકોર્ટે આપી મંજુરી, આ છે મુખ્ય કારણ
Gujarat High Court: ગુજરાત હાઈકોર્ટનો મોટો નિર્ણય, પારંપારિક રિવાજો વગર ફક્ત રજિસ્ટ્રેશનથી માન્ય નહી રહે હિન્દુ વિવાહ
Gujarat high court news
ગુજરાત હાઈકોર્ટે હિન્દુ લગ્નોની કાયદેસરતાને લઈને એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપ્યો છે. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો લગ્ન દરમિયાન 'સપ્તપદી' (સાત ફેરા) જેવી પરંપરાગત અને અનિવાર્ય ધાર્મિક વિધિઓ કરવામાં ન આવી હોય, તો માત્ર સરકારી ચોપડે થયેલી લગ્નની નોંધણી કે પ્રમાણપત્રને કાનૂની રીતે માન્ય ગણી શકાય નહીં. હાઈકોર્ટના આ આદેશના કારણે ગયા વર્ષે નવેમ્બર મહિનામાં ફેમિલી કોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલો એક આદેશ રદ થઈ ગયો છે.
પરંપરાગત વિધિઓનું આધ્યાત્મિક અને સામાજિક મહત્વ
જસ્ટિસ ઈલેશ વોરા અને જસ્ટિસ આર.ટી. વાછાણીની ખંડપીઠે આ ચુકાદો આપતી વખતે હિન્દુ સંસ્કૃતિમાં લગ્ન સંસ્કારના મહત્વ પર વિશેષ ભાર મૂક્યો હતો. કોર્ટે પોતાના અવલોકનમાં જણાવ્યું કે, ભારતમાં ભૌગોલિક અને સાંસ્કૃતિક વિવિધતાઓ હોવા છતાં, પરંપરાગત ધાર્મિક વિધિઓ વ્યક્તિના આધ્યાત્મિક અસ્તિત્વને શુદ્ધ અને રૂપાંતરિત કરે છે. સપ્તપદી જેવી અનિવાર્ય વિધિઓ જ હિન્દુ લગ્નનો અસલી પાયો છે અને તેના વગર લગ્ન અધૂરા છે.
શું છે સમગ્ર વિવાદ અને ફેમિલી કોર્ટનો ચુકાદો?
આ સમગ્ર મામલો ફેમિલી કોર્ટના એક આદેશ સામે હાઈકોર્ટમાં કરાયેલી અપીલ સાથે જોડાયેલો છે. અગાઉ ફેમિલી કોર્ટે પક્ષકારો વચ્ચેના કથિત લગ્નને રદબાતલ (ગેરકાનૂની) જાહેર કરવાનો ઇનકાર કરી દીધો હતો. ફેમિલી કોર્ટના આ આદેશથી નારાજ થઈને યુનાઈટેડ કિંગડમ (UK) માં રહેતા અપીલકર્તા યુવક કૌશલ સોનારે હાઈકોર્ટના દ્વાર ખટખટાવ્યા હતા અને ન્યાયની માંગ કરી હતી.
અપીલકર્તા યુવકની કોર્ટ સમક્ષ ચોંકાવનારી રજૂઆત
અપીલકર્તા કૌશલ સોનારે હાઈકોર્ટને જણાવ્યું હતું કે તે આ કથિત લગ્નથી બિલકુલ અજાણ હતો. જ્યારે પ્રતિવાદી મહિલાએ તેના માતા-પિતાનો સંપર્ક કર્યો અને લગ્નનું સરકારી પ્રમાણપત્ર રજૂ કરીને કાયદેસરની પત્ની હોવાનો દાવો કર્યો, ત્યારે જ તેને આ બાબતની ખબર પડી હતી. યુવકે કોર્ટ સમક્ષ મક્કમતાથી દાવો કર્યો કે તેણે મહિલા સાથે ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી, કોઈ હિન્દુ વિધિ થઈ નથી અને તેઓ ક્યારેય પતિ-પત્ની તરીકે સાથે રહ્યા પણ નથી.
મહિલાની કબૂલાત છતાં ફેમિલી કોર્ટએ કરી મોટી ભૂલ
આ કેસમાં સૌથી મોટો વળાંક ત્યારે આવ્યો જ્યારે ખુદ પ્રતિવાદી મહિલાએ પણ ફેમિલી કોર્ટ સમક્ષ સ્પષ્ટપણે સ્વીકારી લીધું હતું કે તેમની વચ્ચે કોઈ લગ્ન સમારંભ કે ધાર્મિક વિધિઓ થઈ નથી અને તેઓ ક્યારેય પતિ-પત્ની તરીકે સાથે રહ્યા નથી. હાઈકોર્ટે નોંધ્યું કે મહિલાની આ સ્પષ્ટ કબૂલાત હોવા છતાં, ફેમિલી કોર્ટે યુવકની લગ્ન રદ કરવાની અરજી ફગાવી દઈને બહુ મોટી ભૂલ કરી હતી.
હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમની કલમ 7નો મહત્વનો ઉલ્લેખ
ગુજરાત હાઈકોર્ટે આ કેસની સુનાવણી દરમિયાન 'હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ, 1955' ની કલમ 7 નો વિશેષ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ કાયદાકીય કલમ મુજબ, કોઈપણ હિન્દુ લગ્નને કાનૂની રીતે સંપૂર્ણ અને બંધનકર્તા બનાવવા માટે નિર્ધારિત પરંપરાગત રીત-રિવાજો અને ધાર્મિક વિધિઓ કરવી ફરજિયાત છે. કોર્ટે ઠરાવ્યું કે આ કેસમાં લગ્નની આ મૂળભૂત અને કાયદાકીય શરતોનું પાલન જ થયું નથી.
હાઈકોર્ટ દ્વારા લગ્ન રદ્દ કરાયા
અંતમાં, હાઈકોર્ટે ચુકાદો આપ્યો કે જ્યારે પક્ષકારો વચ્ચે કોઈ ધાર્મિક વિધિઓ જ થઈ નથી, ત્યારે માત્ર રજીસ્ટ્રેશનના આધારે લગ્ન સાબિત થતા નથી. આથી કોર્ટે ફેમિલી કોર્ટના જૂના આદેશને ઉથલાવી દીધો અને કૌશલ સોનારની અરજીને મંજૂર રાખીને આ કથિત લગ્નને કાયદાની દ્રષ્ટિએ સંપૂર્ણપણે રદબાતલ અને શૂન્ય જાહેર કર્યા છે.
