World Bamboo Day: વાંસની ખેતીથી વધારાની આવક, સરકારની યોજનામાં 50 ટકા સુધીની સહાય
World Bamboo Day: દર વર્ષે 18 સપ્ટેમ્બરના રોજ વિશ્વ વાંસ દિવસ એટલે કે World Bamboo Dayની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. વાંસને માત્ર પરંપરાગત ઉપયોગની વસ્તુ તરીકે નહીં, પરંતુ ખેતી, ઉદ્યોગ, રોજગાર અને પર્યાવરણ માટે મહત્વપૂર્ણ પાક તરીકે જોવામાં આવે છે. ભારતમાં વાંસના ક્ષેત્રને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સરકાર દ્વારા નેશનલ બામ્બૂ મિશન (National Bamboo Mission) પણ ચલાવવામાં આવે છે.
ભારતમાં વાંસનું મહત્વ
ભારત વાંસના વિસ્તાર અને વિવિધતાની દૃષ્ટિએ વિશ્વના મહત્વપૂર્ણ દેશોમાં સામેલ છે. સરકારી માહિતી અનુસાર ભારતમાં આશરે 13.96 મિલિયન હેક્ટર વિસ્તારમાં વાંસ ઉપલબ્ધ છે અને દેશમાં વાંસની 136 પ્રજાતિઓ નોંધાયેલી છે. વાંસનો ઉપયોગ બાંધકામ, ફર્નિચર, હસ્તકલા, ટેક્સટાઇલ, ખાદ્ય ઉત્પાદનો, ઊર્જા અને અન્ય અનેક ક્ષેત્રોમાં થાય છે.
વાંસની વધતી માંગને ધ્યાનમાં રાખીને સરકાર તેની ખેતી ઉપરાંત પ્રોસેસિંગ, માર્કેટિંગ અને વેલ્યુ એડિશનને પણ પ્રોત્સાહન આપી રહી છે.
શું છે નેશનલ બામ્બૂ મિશન?
નેશનલ બામ્બૂ મિશન (NBM) એક કેન્દ્ર પ્રાયોજિત યોજના છે, જેનો ઉદ્દેશ બિન-વન વિસ્તારમાં વાંસની ખેતીને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. આ યોજના હેઠળ ગુણવત્તાયુક્ત વાંસના રોપા, વાવેતર, પ્રાથમિક પ્રોસેસિંગ, માર્કેટિંગ, વેલ્યુ-એડેડ પ્રોડક્ટ્સ અને કૌશલ્ય વિકાસ જેવી પ્રવૃત્તિઓને સહાય આપવામાં આવે છે.
વાંસની ખેતી પર 50 ટકા સુધીની સહાય
નેશનલ બામ્બૂ મિશન હેઠળ કેટલીક ખાનગી ક્ષેત્રની પ્રવૃત્તિઓ માટે 50 ટકા સુધીની નાણાકીય સહાયની જોગવાઈ છે. વાંસની ખેતી માટે ખેડૂતોની જમીન પર બ્લોક પ્લાન્ટેશન અથવા બાઉન્ડરી પ્લાન્ટેશનને પણ મિશન હેઠળ સહાય આપવામાં આવે છે.
સરકારી માર્ગદર્શિકા મુજબ ખાનગી ક્ષેત્ર માટે વાંસના વાવેતરમાં ખર્ચના 50 ટકા સુધીની સહાય ત્રણ વર્ષના સમયગાળામાં આપવામાં આવતી વ્યવસ્થા છે. સહાયના નિયમો પ્રવૃત્તિ, વિસ્તાર અને લાગુ પડતી માર્ગદર્શિકા પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે.
વાંસથી ખેડૂતોને કેવી રીતે ફાયદો થઈ શકે?
વાંસની ખેતી ખેડૂતો માટે વધારાની આવકનો વિકલ્પ બની શકે છે. વાંસમાંથી ફર્નિચર, ટોપલીઓ, હસ્તકલા, અગરબત્તી, બોર્ડ, મેટ, ફ્લોર ટાઇલ્સ સહિત અનેક વસ્તુઓ બનાવી શકાય છે. આથી માત્ર વાંસ વેચાણ જ નહીં, પરંતુ તેની પ્રોસેસિંગ અને વેલ્યુ એડિશન દ્વારા પણ આવકની તકો ઊભી થઈ શકે છે.
સરકાર વાંસ આધારિત FPO (Farmer Producer Organisation) અને માઇક્રો, સ્મોલ તથા મીડિયમ એન્ટરપ્રાઇઝિસને પણ પ્રોત્સાહન આપી રહી છે.
વાંસ પર્યાવરણ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ
વાંસ ઝડપથી વિકસતો છોડ છે અને તેનો ઉપયોગ પર્યાવરણને અનુકૂળ અનેક ઉત્પાદનોમાં થઈ શકે છે. વાંસ આધારિત ઉદ્યોગને પ્રોત્સાહન આપવાથી કુદરતી સંસાધનો પરનો દબાણ ઘટાડવા અને ગ્રીન ઇકોનોમીને આગળ વધારવામાં મદદ મળી શકે છે.
વાંસની ખેતી કરતા પહેલા આ બાબતો ધ્યાનમાં રાખો
ખેડૂતોએ વાંસની ખેતી શરૂ કરતા પહેલા પોતાના વિસ્તારની આબોહવા, જમીન, પાણીની ઉપલબ્ધતા, યોગ્ય પ્રજાતિ, બજાર અને સ્થાનિક સરકારી માર્ગદર્શિકાની માહિતી મેળવવી જોઈએ. સરકારી સહાય માટે પાત્રતા અને સહાયની રકમ સંબંધિત રાજ્યની અમલદાર સંસ્થા તથા નેશનલ બામ્બૂ મિશનની લાગુ માર્ગદર્શિકા પ્રમાણે તપાસવી જરૂરી છે.
World Bamboo Day માત્ર વાંસના મહત્વને ઉજાગર કરવાનો દિવસ નથી, પરંતુ ખેતી, રોજગાર, ઉદ્યોગ અને પર્યાવરણ માટે વાંસની વધતી ભૂમિકા અંગે જાગૃતિ ફેલાવવાનો પણ અવસર છે.
