લાડકી બહેન યોજનામાં નીકળ્યા હજારો 'વીરા', બંગાળમાં પણ લક્ષ્મણ બન્યા 'લક્ષ્મી', વેલફેયર પૉલિટિક્સની ખુલી પોલ

Written By: વેબદુનિયા ન્યુઝ ટીમ

Updated: Thu, 11 Jun 2026 (10:35 IST)

ladki bahen yojana

 ભારતની ચૂંટણી રાજનીતિમાં મફત યોજનાઓનો વરસાદ હવે એવા મોડ પર પહોચી ગયો છે કે જ્યા બહેન બનવા માટે ભાઈઓની પણ લાંબી લાઈન લાગી છે.  મહારાષ્ટ્રથી લઈને પશ્ચિમ બંગાળ સુધી મહિલાઓ માટે બનાવેલ કલ્યાણકારી યોજનાઓમાં હજારો પુરૂષોના નામ  મળ્યા   હજારો પુરુષોના નામો મળવાથી પ્રશ્ન ઉભો થાય છે કે શું રાજકારણમાં લિંગ ફક્ત ઔપચારિકતા બની ગયું છે?

મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, મહારાષ્ટ્ર અને પશ્ચિમ બંગાળમાં સરકારી ઓડિટમાં મહિલાઓના નામે ચલાવવામાં આવતી યોજનાઓનો લાભ લેતા પુરુષોની મોટી સંખ્યા બહાર આવી છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં, "લડકીબહેન" તરીકે ઓળખાતા ભાઈના ખાતામાં પૈસા ટ્રાન્સફર કરવામાં આવી રહ્યા હતા, જ્યારે અન્ય કિસ્સાઓમાં, પુરુષો "લક્ષ્મી ભંડાર" માં "દેવીઓ" તરીકે ઓળખાતા સરકારી સહાય મેળવી રહ્યા હતા.

મહારાષ્ટ્રમાં "ભાઈઓ" "લાડકી બહેન" બની ગયા

ભાજપના નેતૃત્વ હેઠળની મહારાષ્ટ્ર સરકારની મહત્વાકાંક્ષી "લાડકી બહેન" યોજનાની સમીક્ષામાં જાણવા મળ્યું છે કે કુલ 24.7 મિલિયન લાભાર્થીઓમાંથી આશરે 8.1 મિલિયન અયોગ્ય હતા. સૌથી આઘાતજનક વાત એ છે કે, આમાં 14,298 પુરુષોનો સમાવેશ થાય છે જેઓ મહિલાઓ માટે બનાવાયેલ ₹1,500 માસિક સહાય આરામથી મેળવી રહ્યા હતા.

સરકારના IT વિભાગ દ્વારા કરવામાં આવેલી તપાસમાં શંકા હતી કે આ યોજના બનાવટી દસ્તાવેજો અને ખોટી ઘોષણાઓ દ્વારા ચેડા કરવામાં આવી હતી. સરકારનો અંદાજ છે કે છેલ્લા દસ મહિનામાં આવા અયોગ્ય લાભાર્થીઓને રૂ. 21 કરોડથી વધુ રકમનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું.

સરકાર હવે પૈસા પાછા મેળવવા અને ખોટા દસ્તાવેજો રજૂ કરનારાઓ સામે કાનૂની કાર્યવાહી કરવાની તૈયારી કરી રહી છે.

મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસે સ્પષ્ટતા કરી કે "સ્વ-ચકાસણી" સુવિધા શરૂઆતમાં એટલા માટે ઓફર કરવામાં આવી હતી કારણ કે ઘણા લોકો પાસે દસ્તાવેજો રજૂ કરવાનો સમય નહોતો. જો કે, એવું લાગે છે કે કેટલાક લોકોએ આ "સુવિધા"નો ઉપયોગ તેમની ઓળખ બદલવા માટે પણ કર્યો હતો.

માત્ર પુરુષો જ નહીં, કરદાતાઓ અને સરકારી કર્મચારીઓ પણ લાઇનમાં ઉભા હતા

તપાસમાં એ પણ બહાર આવ્યું છે કે આશરે 10 લાખ આવકવેરા ભરનારાઓ, 500,000 સરકારી કર્મચારીઓ અને લાખો વાહન માલિકો પાત્રતા માપદંડોને પૂર્ણ ન કરવા છતાં યોજનાનો લાભ લઈ રહ્યા હતા.

ચકાસણી પછી, લાભાર્થીઓની સંખ્યા 2.47 કરોડથી ઘટીને 1.7 કરોડ થઈ ગઈ. આનો અર્થ એ થયો કે યોજનાઓ "જાહેર કલ્યાણ" કરતાં "લોક વ્યવસ્થાપન" પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતી હતી.

બંગાળમાં પણ "લક્ષ્મી" લક્ષ્મણ હોવાનું બહાર આવ્યું છે

પશ્ચિમ બંગાળમાં પણ આવો જ એક કિસ્સો સામે આવ્યો છે, જ્યાં મહિલાઓ માટે બનાવાયેલ "લક્ષ્મી ભંડાર" યોજના હેઠળ હજારો પુરુષ લાભાર્થીઓ મળી આવ્યા હતા. સીએમ નેતા સુવેન્દુ અધિકારીએ દાવો કર્યો હતો કે યોજનાના 22 મિલિયન લાભાર્થીઓમાંથી લગભગ 30 લાખ "બનાવટી" હતા, જેમાં 300,000 થી વધુ પુરુષોનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે એકલા મુર્શિદાબાદના જાંગીપુર બ્લોકમાં જ લગભગ 4,000 પુરુષો યોજનાનો લાભ લેતા હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.

સુવેન્દુ અધિકારીએ કટાક્ષમાં ટિપ્પણી કરી હતી કે, "વિધવાઓ માટે બનાવાયેલ યોજનામાં પણ પુરુષ નામ નોંધાયેલા હતા."

ગયા અઠવાડિયે, નાદિયા જિલ્લાના ધુબુલિયા વિસ્તારમાં 173 પુરુષ લાભાર્થીઓની ઓળખ થયા બાદ વહીવટીતંત્રે તપાસ શરૂ કરી હતી. અહેવાલો અનુસાર, વિધાનસભા ચૂંટણીના બે મહિના પહેલા જ આ નામો યાદીમાં ઉમેરવામાં આવ્યા હતા.

કલ્યાણકારી રાજકારણ કે 'ડેટાબેઝ લોકશાહી'?

મહારાષ્ટ્ર અને બંગાળમાં આ કિસ્સાઓ ફક્ત ટેકનિકલ ખામીઓ નથી, પરંતુ રાજકીય પરિદૃશ્યનું પ્રતિબિંબ પણ છે જ્યાં ચૂંટણી યોજનાઓ એટલી ઝડપથી શરૂ કરવામાં આવે છે કે ચકાસણી પાછળ રહી જાય છે, અને "લાભાર્થીઓ" આગળ નીકળી જાય છે.

વિડંબના એ છે કે જે યોજનાઓને મહિલા આર્થિક સશક્તિકરણના સાધનો તરીકે રજૂ કરવામાં આવતી હતી તે હવે છેતરપિંડી અને રાજકીય ચાલાકી માટે એક નવું ક્ષેત્ર બની રહી છે.

એવું લાગે છે કે દેશમાં બેરોજગારી વધી રહી છે, પરંતુ "સરકારી યોજનાના નિષ્ણાતો" પણ ઝડપથી ઉભરી રહ્યા છે - જેઓ પરિસ્થિતિના આધારે, ક્યારેક ખેડૂત, ક્યારેક ગરીબ અને જો જરૂરી હોય તો, "બહેનો" તરીકે પણ પોતાને રજૂ કરે છે.