આપત્તિના સમયમાં ગુજરાતનું અડીખમ સુરક્ષા કવચ બન્યું સ્ટેટ ઈમરજન્સી ઓપરેશન સેન્ટર
ગાંધીનગર: આપત્તિ ક્યારેય પૂર્વ સૂચના આપીને આવતી નથી, પરંતુ ગુજરાત સરકારે આધુનિક ટેક્નોલોજી, રિયલ-ટાઇમ સંકલન અને ઝડપી પ્રતિસાદ વ્યવસ્થાના આધારે એવું મજબૂત આપત્તિ વ્યવસ્થાપન માળખું ઊભું કર્યું છે, જે મુશ્કેલીના સમયમાં લાખો નાગરિકોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરે છે. ગાંધીનગર સ્થિત સ્ટેટ ઈમરજન્સી ઓપરેશન સેન્ટર (SEOC) રાજ્યનું મુખ્ય કમાન્ડ એન્ડ કંટ્રોલ હબ તરીકે 24 કલાક કાર્યરત રહી ભૂકંપ, વાવાઝોડું, પૂર સહિતની કુદરતી તેમજ માનવસર્જિત આપત્તિઓ દરમિયાન સમગ્ર તંત્રનું સંકલન કરે છે.
કચ્છ ભૂકંપ બાદ વિકસાવાયું આધુનિક માળખું
વર્ષ 2001ના કચ્છ ભૂકંપ બાદ મળેલા અનુભવોને આધારે ગુજરાત સરકારે વિશ્વસ્તરીય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સિસ્ટમ વિકસાવી છે. આજે SEOC રાજ્યના આપત્તિ વ્યવસ્થાપનનું કેન્દ્રબિંદુ બની ગયું છે, જ્યાંથી રાજ્યભરના તમામ જિલ્લા અને તાલુકા સ્તરના કંટ્રોલ રૂમ સાથે સતત સંપર્ક જાળવવામાં આવે છે.
સમગ્ર રાજ્યમાં ત્રિ-સ્તરીય નેટવર્ક
ગુજરાતનું આપત્તિ વ્યવસ્થાપન માત્ર એક કંટ્રોલ રૂમ પૂરતું સીમિત નથી, પરંતુ સમગ્ર રાજ્યમાં સુવ્યવસ્થિત નેટવર્ક કાર્યરત છે. તેમાં ગાંધીનગર સ્થિત સ્ટેટ ઈમરજન્સી ઓપરેશન સેન્ટર ઉપરાંત તમામ 33 જિલ્લાઓમાં જિલ્લા ઈમરજન્સી ઓપરેશન સેન્ટર (DEOC), 248 તાલુકા ઈમરજન્સી ઓપરેશન સેન્ટર (TEOC) અને પાંચ પ્રાદેશિક ઈમરજન્સી રિસ્પોન્સ સેન્ટર (ERC) કાર્યરત છે. આ તમામ કેન્દ્રો ગુજરાત સ્ટેટ વાઈડ એરિયા નેટવર્ક (GSWAN) દ્વારા હાઈ-સ્પીડ કનેક્ટિવિટીથી જોડાયેલા છે.
'સચેત' પોર્ટલથી કરોડો લોકોને સમયસર ચેતવણી
રાજ્ય સરકારે SEOC Sachet Portal અને માસ એસએમએસ સિસ્ટમ દ્વારા અત્યાર સુધીમાં 2,864 કરોડથી વધુ એલર્ટ સંદેશા અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં મોકલ્યા છે. ઉપરાંત, 6 કરોડથી વધુ મોબાઇલ એપ્લિકેશન યુઝર્સ અને 5.3 લાખથી વધુ વેબ એક્સેસ દ્વારા નાગરિકોને સત્તાવાર માહિતી ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી છે.
આપત્તિ દરમિયાન સામાન્ય સંચાર વ્યવસ્થા ખોરવાય તો પણ સેટેલાઈટ ફોન, GSWAN હોટલાઈન, લેન્ડલાઈન, ઈ-મેઈલ, વોટ્સએપ, સોશિયલ મીડિયા, પોલીસ વાયરલેસ અને હેમ રેડિયો જેવી વૈકલ્પિક વ્યવસ્થાઓ સતત કાર્યરત રહે છે.
નિષ્ણાત સંસ્થાઓ સાથે સતત સંકલન
SEOC ભારત હવામાન વિભાગ (IMD), ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સિસ્મોલોજીકલ રિસર્ચ (ISR), ISRO, INCOIS, કૃષિ વિભાગ, આરોગ્ય વિભાગ, ફાયર એન્ડ ઈમરજન્સી સર્વિસિસ સહિત વિવિધ નિષ્ણાત સંસ્થાઓ સાથે રિયલ-ટાઇમ સંકલન જાળવે છે. જેના કારણે ભૂકંપ, વાવાઝોડા, પૂર, સુનામી, દુષ્કાળ, હીટવેવ, રોગચાળો તેમજ ઔદ્યોગિક અકસ્માત જેવી પરિસ્થિતિઓમાં ઝડપી નિર્ણય લઈ શકાય છે.
NDRF અને SDRFની સુસજ્જ ટીમો તૈનાત
રાજ્યમાં જરૂરિયાત સમયે બચાવ કામગીરી માટે NDRFની 17 ટીમો અને SDRFની 32 ટીમો સજ્જ રાખવામાં આવી છે. ઉપરાંત, જરૂરી સંજોગોમાં ભારતીય સેના, વાયુસેના અને નૌકાસેના સાથે પણ સીધું સંકલન કરવામાં આવે છે.
24 કલાક ઉપલબ્ધ હેલ્પલાઈન
આપત્તિના સમયે નાગરિકોને તાત્કાલિક સહાય મળે તે માટે રાજ્ય સ્તરે 1070 અને જિલ્લા સ્તરે 1077 હેલ્પલાઈન નંબર 24 કલાક કાર્યરત રાખવામાં આવ્યા છે.
ગુજરાતની મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિઓ
ગુજરાત દેશનું પ્રથમ રાજ્ય છે, જેણે વર્ષ 2003માં અલગ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ એક્ટ અમલમાં મૂકીને **ગુજરાત સ્ટેટ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટી (GSDMA)**ની સ્થાપના કરી હતી. GSDMAને આપત્તિ વ્યવસ્થાપનમાં ઉત્કૃષ્ટ કામગીરી બદલ સંયુક્ત રાષ્ટ્રનો પ્રતિષ્ઠિત સાસાકાવા એવોર્ડ પણ પ્રાપ્ત થયો છે.
'ઝીરો કેઝ્યુઅલ્ટી' અભિગમને મળી સફળતા
તાજેતરના વર્ષોમાં આવેલા બિપરજોય અને તાઉતે જેવા વાવાઝોડા દરમિયાન સમયસર લાખો લોકોને સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડીને રાજ્ય સરકારે માનવહાનિ ન્યૂનતમ રાખવામાં સફળતા મેળવી હતી. ઉપરાંત, દરિયાકાંઠે અદ્યતન સાયક્લોન શેલ્ટર, અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ અને 'આપદા મિત્ર' યોજના હેઠળ હજારો સ્વયંસેવકોને તાલીમ આપીને સમુદાય આધારિત આપત્તિ વ્યવસ્થાપનને પણ વધુ મજબૂત બનાવવામાં આવ્યું છે.
ગુજરાતનું સુરક્ષા કવચ
આધુનિક ટેક્નોલોજી, ઝડપી સંચાર વ્યવસ્થા, વિવિધ એજન્સીઓ વચ્ચેનું રિયલ-ટાઇમ સંકલન અને પ્રશિક્ષિત બચાવ દળોના કારણે ગુજરાતનું સ્ટેટ ઈમરજન્સી ઓપરેશન સેન્ટર (SEOC) આજે દેશ માટે આપત્તિ વ્યવસ્થાપનનું એક શ્રેષ્ઠ મોડલ બની રહ્યું છે. રાજ્ય સરકારની 'ઝીરો કેઝ્યુઅલ્ટી' નીતિને સફળ બનાવવામાં SEOC મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે અને આપત્તિના સમયમાં લાખો નાગરિકો માટે અડીખમ સુરક્ષા કવચ તરીકે કાર્યરત છે.
