આપણને જેનો ડર હતો તે થયું! ચીન મુશ્કેલીમાં છે. ભારત ક્યારે આવશે? આપણે કેટલા તૈયાર છીએ?
થોડા વર્ષો પહેલા સુધી, ચીન અને ભારત જેવા દેશોમાં વિકાસ માટે વસ્તી વૃદ્ધિ સૌથી મોટી અવરોધ માનવામાં આવતી હતી. જોકે, છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં પરિસ્થિતિ ઝડપથી બદલાઈ ગઈ છે. ચીન, દક્ષિણ કોરિયા, જાપાન, રશિયા અને ઘણા યુરોપિયન દેશોમાં વસ્તી હવે ઘટી રહેલી વસ્તીનો અનુભવ કરી રહી છે. પ્રજનન દર રિપ્લેસમેન્ટ દરથી નીચે આવી ગયો છે. આનાથી આ દેશોમાં એક નવા પ્રકારનું સંકટ સર્જાયું છે. અહેવાલો અનુસાર, આ દેશોમાં પ્રજનન દર 1 થી નીચે આવી ગયો છે. આ દર એક મહિલા તેના જીવનકાળમાં જન્મ આપે છે તે બાળકોની સંખ્યા છે. વસ્તી નિષ્ણાતો કહે છે કે કોઈ સમાજ કે રાષ્ટ્રે તેની વર્તમાન વસ્તી જાળવી રાખવા માટે ઓછામાં ઓછો 2.1 પ્રજનન દર જાળવવો જોઈએ. આનો અર્થ એ છે કે જો સ્ત્રીઓ સરેરાશ 2.1 બાળકોને જન્મ આપે તો જ વર્તમાન વસ્તી સ્તર જળવાઈ રહેશે.
ઘટતા પ્રજનન દરથી કોઈ દેશ કે સમાજની વસ્તી તાત્કાલિક ઓછી થતી નથી; તેની અસરો થોડા વર્ષોમાં દેખાય છે. ચીને 1980 માં તેની વસ્તી વૃદ્ધિને નિયંત્રિત કરવા માટે એક બાળક નીતિ અપનાવી. આ પછી, ત્યાંના દરેક દંપતિને ફક્ત એક જ બાળક હતું. વધુમાં, ચીને પછીના દાયકાઓમાં જબરદસ્ત આર્થિક પ્રગતિ કરી. શિક્ષણ અને રોજગારમાં ભારે રોકાણ કરવામાં આવ્યું, અને મહિલાઓને આર્થિક પ્રગતિમાં સામેલ કરવાના પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા. પરિણામે, શિક્ષિત ચીની સમાજે ઝડપથી વસ્તીને નિયંત્રિત કરી. તેની અસરો હવે દેખાઈ રહી છે. સમાચાર એજન્સી રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, ઇતિહાસમાં પહેલીવાર, વૃદ્ધોની સંખ્યા બાળકો કરતા વધી ગઈ છે. આ કોઈપણ સમાજ અને દેશ માટે ખૂબ જ નકારાત્મક પરિસ્થિતિ છે.
ચિંતાનું કારણ શું છે?
રિપોર્ટ મુજબ, હાલમાં, ચીનમાં 65 વર્ષથી વધુ ઉંમરના લોકોની સંખ્યા 223 મિલિયન છે, જ્યારે 14 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોની સંખ્યા 213 મિલિયન છે. આ ચિંતાજનક પરિસ્થિતિ છે કારણ કે તે ઝડપથી કાર્યકારી વસ્તી ઘટાડી રહી છે. વૃદ્ધ વસ્તી યુવાનો જેટલી અર્થતંત્રમાં ફાળો આપતી નથી. તેમને વધુ સંભાળ અને સામાજિક સુરક્ષાની પણ જરૂર છે, જે સરકારી તિજોરી પર બોજ વધારે છે. 2015 માં, ચીનની વસ્તીમાં વૃદ્ધોનો હિસ્સો આજે માત્ર 15 ટકાથી વધીને 23.1 ટકા થયો છે.
જાહેરાત
5 વર્ષથી ઘટી રહેલી વસ્તી
છેલ્લા પાંચ વર્ષથી ચીનની વસ્તી સતત ઘટી રહી છે. ત્યાં જન્મ દર રેકોર્ડ સ્તરે ઘટી ગયો છે. વસ્તી વૃદ્ધિ જાળવી રાખવા માટે ચીન સરકારે 2015 માં એક બાળક નીતિ નાબૂદ કરી હતી. સરકાર યુગલોને બાળકો પેદા કરવા માટે પ્રોત્સાહનો આપી રહી છે, પરંતુ તેમ છતાં, પરિસ્થિતિમાં સુધારો થઈ રહ્યો નથી. ચીનમાં આ એક મોટું સંકટ છે. હાલમાં, વસ્તી લગભગ ૧.૪ અબજ છે, પરંતુ જો વર્તમાન પ્રજનન દર યથાવત રહેશે, તો ૨૦૫૦ સુધીમાં આ વસ્તી ઘટીને ૧.૧ અબજથી ૧.૨ અબજની વચ્ચે થઈ જશે. વધુમાં, વૃદ્ધો આ વસ્તીનો નોંધપાત્ર હિસ્સો હશે.
ભારતમાં પરિસ્થિતિ શું છે?
હવે ભારતની વાત કરીએ. ભારતની વસ્તી પણ લગભગ ૧.૪ અબજ છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, ભારતમાં પ્રજનન દરમાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. હાલમાં, દેશનો સરેરાશ પ્રજનન દર ઘટીને ૧.૯ થઈ ગયો છે, જ્યારે વર્તમાન વસ્તી જાળવી રાખવા માટે ૨.૧ ની જરૂર છે. કેરળ, તમિલનાડુ અને કર્ણાટક જેવા કેટલાક દક્ષિણ રાજ્યોમાં, આ દર એક પર પહોંચી ગયો છે. આનાથી ભવિષ્યમાં કાર્યકારી વસ્તીમાં ઘટાડો થશે અને વૃદ્ધોની વસ્તીમાં વધારો થશે. આનાથી અર્થતંત્રમાં કામ કરતા લોકોની સંખ્યામાં ઘટાડો થશે. બીજી તરફ, વૃદ્ધ લોકોની વધતી સંખ્યાને કારણે સરકારોને તેમની સંભાળ અને સામાજિક સુરક્ષા પર વધુ ખર્ચ કરવાની જરૂર પડશે.
