અમેરિકા સાથે તણાવ, ચીન અને રશિયા સાથે નિકટતા, શા માટે SCO સમિટમાં પીએમ મોદી પર કેમ ટક્યુ છે દુનિયાનુ ધ્યાન ?
PM Modi at the SCO summit
2026 ના બીજા ભાગમાં વૈશ્વિક રાજકારણ અત્યંત સંવેદનશીલ અને બહુપક્ષીય કટોકટીમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. જ્યારે યુક્રેન-રશિયા સંઘર્ષ, મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવ અને ઇઝરાયલ-ઈરાન સંઘર્ષ જેવી વૈશ્વિક આફતો વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલાઓને ખોરવી રહી છે, ત્યારે અમેરિકા ચીન અને રશિયા પર કડક પ્રતિબંધો લાદી રહ્યું છે અને ભારત જેવા દેશો પર નીતિગત દબાણ વધારી રહ્યું છે.
આવા પડકારજનક વાતાવરણમાં, વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની તાશ્કંદ (ઉઝબેકિસ્તાન) અને બિશ્કેક (કિર્ગિસ્તાન) સહિત મધ્ય એશિયાની ચાર દિવસની મુલાકાત અને 26મી શાંઘાઈ સહકાર સંગઠન (SCO) સમિટમાં તેમની ભાગીદારીએ ભારતની વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતાને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારીના કેન્દ્રમાં મૂકી છે.
1 . અમેરિકા-પશ્ચિમમાં વધતા સંઘર્ષો અને વૈશ્વિક કટોકટી
હાલના વૈશ્વિક કટોકટીએ વિશ્વને બે અલગ અલગ જૂથોમાં વિભાજીત કરી દીધું છે, જેના કારણે ભારતની વ્યૂહાત્મક સંતુલન કાર્યવાહી પહેલા કરતાં વધુ જટિલ બની છે:
• અમેરિકાની સંરક્ષણવાદી નીતિઓ અને H-1B વિઝા કડક બનાવવું: અમેરિકામાં H-1B વિઝા પર પ્રસ્તાવિત ભારે ફી વધારો અને કડક ઇમિગ્રેશન નીતિઓએ ભારતીય IT વ્યાવસાયિકો અને બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓને ખલેલ પહોંચાડી છે. જ્યારે અમેરિકા ભારતને ઇન્ડો-પેસિફિક (QUAD) માં મુખ્ય ભાગીદાર માને છે, ત્યારે તે આર્થિક અને ઇમિગ્રેશન મોરચે પણ સંરક્ષણવાદી વલણ અપનાવે છે.
• રશિયા-યુક્રેન અને મધ્ય પૂર્વ કટોકટીનો આર્થિક પ્રભાવ: પશ્ચિમી દેશો દ્વારા રશિયા અને ઈરાન પર લાદવામાં આવેલા ગૌણ પ્રતિબંધોએ ભારતના ઉર્જા હિતો (તેલ આયાત) અને આંતરરાષ્ટ્રીય ઉત્તર-દક્ષિણ પરિવહન કોરિડોર (INSTC) પર પ્રતિકૂળ અસર કરી છે.
2 . ચીન-રશિયા જોડાણમાં ભારતની ત્રિ-પરિમાણીય સંતુલન વ્યૂહરચના
attention on PM Modi at the SCO summit
બિશ્કેકમાં SCO સમિટ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તેમાં રશિયા, ચીન, ઈરાન અને બેલારુસ જેવા દેશોનો સમાવેશ થાય છે. ભારત આ ફોરમ દ્વારા નીચેની વ્યૂહરચના અપનાવી રહ્યું છે:
1 . SCO ને "પશ્ચિમ વિરોધી" બ્લોક બનતા અટકાવવા: ભારત SCO ને સંપૂર્ણપણે અમેરિકા વિરોધી અથવા પશ્ચિમ વિરોધી ફોરમ બનતા અટકાવવા માંગે છે. ભારત સંતુલિત, "(Non-West)" બહુધ્રુવીય પ્લેટફોર્મ જાળવવાનો પ્રયાસ કરે છે.
2 . ચીનના બેલ્ટ એન્ડ રોડ (BRI) નો વિકલ્પ: ભારત મધ્ય એશિયામાં ચીનના જબરજસ્ત આર્થિક વર્ચસ્વનો સામનો કરવા માટે ચાબહાર પોર્ટ અને પારદર્શક કનેક્ટિવિટી મોડેલને સમર્થન આપે છે.
3 . વૈશ્વિક કટોકટી વચ્ચે ખાદ્ય અને ઉર્જા સુરક્ષા: રશિયા સાથે મજબૂત ઉર્જા અને સંરક્ષણ સંબંધો જાળવી રાખીને, ભારત વૈશ્વિક કોમોડિટી કટોકટી છતાં સ્થાનિક આર્થિક સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરે છે.
3 . મધ્ય એશિયા: ભારતનો ''Extended Neighborhood' અને SECURE દ્રષ્ટિ ઉઝબેકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ શવકત મિર્ઝીયોયેવ અને કિર્ગિઝ રાષ્ટ્રપતિ સદિર જાપારોવ સાથે દ્વિપક્ષીય બેઠકોમાં, ભારતે તેના સુરક્ષિત દ્રષ્ટિકોણ (Security, Economic Cooperation, Connectivity, Unity, Respect for Sovereignty, Environment Protection) ને પુનરાવર્તિત કર્યું:
• RATS (Regional Anti-Terrorist Structure): સરહદ પાર આતંકવાદ, કટ્ટરપંથીકરણ અને ડ્રગ હેરફેર સામે સુરક્ષા માળખાને મજબૂત બનાવવું.
• ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI) અને ખનિજો: ભારતીય UPI મોડેલ, AI, અને યુરેનિયમ અને મહત્વપૂર્ણ ખનિજોમાં મધ્ય એશિયાઈ દેશોની ભાગીદારી.
બહુધ્રુવીય વિશ્વમાં ભારતનુ 'વિશ્વબંધુ' રૂપ
ભારત પશ્ચિમમાં કડક યુએસ વિઝા નિયમો અને આર્થિક સંરક્ષણવાદ અને પૂર્વમાં મજબૂત થઈ રહેલા ચીન-રશિયા જોડાણ વચ્ચે એક સ્વતંત્ર અને સંતુલિત ધ્રુવ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે.
તાશ્કંદ અને બિશ્કેકથી ભારતનો વૈશ્વિક સંદેશ સ્પષ્ટ છે: વૈશ્વિક કટોકટીના આ યુગમાં, ભારત પક્ષ લેવાને બદલે તેના રાષ્ટ્રીય હિતો, વૈશ્વિક શાંતિ અને સમાવિષ્ટ વિકાસનો માર્ગ પસંદ કરશે.

