ગુજરાત સરકારની મોટો પહેલ: પોરબંદરમાં સ્થાપિત થશે M-BRIC, સીવીડ પ્રોસેસિંગ, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને સંશોધનને મળશે વેગ
Marine Biotech Corridor
ભૂપેન્દ્ર પટેલની આગેવાનીવાળી ગુજરાત સરકારે પોરબંદર જીલ્લાના મોચા ગામમાં મરીન બાયોટેકનોલોજી રિસર્ચ એંડ ઈનોવેશન કૉરિડોર (M-BRIC) સ્થાપિત કરવા માટે આગામી પાંચ વર્ષોમાં 100 કરોડ રૂપિયાના રોકાણની યોજના બનાવી છે. આ પરિયોજના હેઠળ સમુદ્રી અનુસંઘાન, બાયોમૈન્યુફેક્ચરિંગ, સ્ટાર્ટઅપ અને તટીય આજીવિકા કાર્યક્રમોને એક જ પ્લેટફોર્મ પર લાવવામાં આવશે.
ગાંધીનગર: ગુજરાત સરકાર પોરબંદર જિલ્લાના મોચા ગામમાં મરીન બાયોટેકનોલોજી રિસર્ચ એન્ડ ઇનોવેશન કોરિડોર (M-BRIC) સ્થાપિત કરવા માટે આગામી પાંચ વર્ષમાં ₹100 કરોડનું રોકાણ કરવાની યોજના ધરાવે છે. આ પ્રોજેક્ટ દરિયાઈ સંશોધન, બાયોમેન્યુફેક્ચરિંગ, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને દરિયાકાંઠાના આજીવિકા કાર્યક્રમોને એક જ પ્લેટફોર્મ પર લાવશે. પ્રસ્તાવિત પ્રોજેક્ટ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગ હેઠળ ગુજરાત રાજ્ય બાયોટેકનોલોજી મિશન (GSBTM) ની એક મહત્ત્વપૂર્ણ પહેલ છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ગુજરાતના દરિયાઈ જૈવિક સંસાધનોને ઉચ્ચ-મૂલ્યના ઉત્પાદનોમાં પરિવર્તિત કરવાનો અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં ટેકનોલોજી-આધારિત ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
મોચા ગામ બનશે પ્રોજેક્ટનું મુખ્ય કેન્દ્રબિંદુ
M-BRIC ની સ્થાપના માટે GSBTM અને CSIR-CSMCRI (સેન્ટ્રલ સોલ્ટ એન્ડ મરીન કેમિકલ્સ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ) વચ્ચે સમજૂતી કરાર (MoU) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવશે. વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી મંત્રી અર્જુન મોઢવાડિયા અને કૃષિ, ખેડૂત કલ્યાણ, સહકાર અને પશુપાલન મંત્રી જીતુ વાઘાણીની હાજરીમાં આ કરાર થશે. પ્રોજેક્ટના કેન્દ્રબિંદુ તરીકે મોચા ગામની પસંદગી કરાઈ છે, જ્યાં 30 એકર જમીન પર સંશોધન સુવિધાઓ, ઔદ્યોગિક માળખાગત સુવિધાઓ, પ્રદર્શન ક્ષેત્રો, પ્રોસેસિંગ એકમો અને સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ક્યુબેશન સુવિધાઓ વિકસાવવામાં આવશે.
સમગ્ર સૌરાષ્ટ્ર અને ગુજરાતના દરિયાકાંઠે ભવિષ્યનું વિસ્તરણ
આ પ્રોજેક્ટની પ્રવૃત્તિઓ અને ભાગીદારીનો વિસ્તાર આગામી સમયમાં સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશ અને સમગ્ર ગુજરાતના દરિયાકાંઠે કરવામાં આવશે. પ્રસ્તાવિત કોરિડોર દરિયાઈ જૈવવિવિધતાના સંશોધન, વૈજ્ઞાનિક સંશોધન, ટેકનોલોજી વિકાસ, પરીક્ષણ, ઔદ્યોગિક વિસ્તરણ અને વ્યાપારીકરણ સહિત દરિયાઈ બાયોટેકનોલોજીની સમગ્ર શ્રેણીને આવરી લેશે. આ પ્રક્રિયામાં સીવીડ, સૂક્ષ્મ શેવાળ, દરિયાઈ સુક્ષ્મસજીવો અને ખારા ઇકોસિસ્ટમ જેવા ઉપયોગી સંસાધનોને વિશેષ રૂપે સાંકળી લેવામાં આવશે.
વિવિધ ક્ષેત્રો માટે મૂલ્યવર્ધિત ઉત્પાદનોનો વિકાસ
સરકાર આ દરિયાઈ સંસાધનોનો ઉપયોગ બાયોફર્ટીલાઈઝર, બાયોસ્ટીમ્યુલન્ટ્સ, પોષણ ઉત્પાદનો, સૌંદર્ય પ્રસાધનો, માછલીનો ખોરાક, પશુ પોષણ ઉત્પાદનો, ઉત્સેચકો, બાયોસર્ફેક્ટન્ટ્સ, ફાર્માસ્યુટિકલ ઘટકો અને દરિયાઈ બાયોમટીરિયલ્સ વિકસાવવા માટે કરવા માગે છે. ઉપરાંત, સીવીડમાંથી મેળવેલા અગર, અલ્જીનેટ અને કેરેજીનન જેવા ઉત્પાદનોનો પણ મૂલ્યવર્ધન માટે સમાવેશ કરાશે. મોચામાં એક સમર્પિત સીવીડ પ્રોસેસિંગ ક્લસ્ટર બનશે, જેમાં કાચા માલની ખરીદીથી લઈને સૂકવણી, પાવડરિંગ, પેકેજિંગ, સંગ્રહ અને ગુણવત્તા પરીક્ષણ સુધીની સુવિધાઓ હશે.
સીવીડ બ્રૂડ બેંક અને બાયોરિફાઇનરીની સ્થાપના
આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ રાજ્ય સ્તરીય સીવીડ બ્રૂડ બેંક પણ સ્થાપિત કરવામાં આવશે, જે ઉચ્ચ ગુણવત્તાની વાવેતર સામગ્રી પૂરી પાડશે. આ ઉપરાંત, ઓમેગા-3 ફેટી એસિડ અને અન્ય ઉચ્ચ-મૂલ્યવાળા બાયોએક્ટિવ સંયોજનો ઉત્પન્ન કરવા માટે દરિયાઈ સૂક્ષ્મ શેવાળ આધારિત બાયોફેક્ટરીઓ નિર્માણ પામશે. સંકલિત સીવીડ બાયોરિફાઇનરી દ્વારા ફાયકોકોલોઇડ્સ અને બાયોસ્ટીમ્યુલન્ટ્સનું ઉત્પાદન કરવામાં આવશે, જ્યારે દરિયાઈ બાયોડિસ્કવરી, જીનોમિક્સ, માઇક્રોબાયોલોજી અને કુદરતી ઉત્પાદનો માટે વિશિષ્ટ સંશોધન સુવિધાઓ પણ તૈયાર કરાશે.
સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે ઇન્ક્યુબેશન અને ટેકનોલોજી સપોર્ટ
નવા સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ઉદ્યોગસાહસિકોને પ્રયોગશાળામાંથી બજાર સુધી ટેકનોલોજી લઈ જવા માટે એક આધુનિક ઇન્ક્યુબેશન સેન્ટર, પાયલોટ-સ્કેલ બાયોપ્રોસેસિંગ અને બાયોમેન્યુફેક્ચરિંગ સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં આવશે. આ પ્રોજેક્ટ પ્રોટોટાઇપ વિકાસ, ટેકનોલોજી માન્યતા, બૌદ્ધિક સંપદા સંરક્ષણ, નિયમનકારી મૂલ્યાંકન, લાઇસન્સિંગ, ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર અને ઉદ્યોગો સાથે ભાગીદારીને પૂર્ણ સમર્થન આપશે. CSIR-CSMCRI ને તેની વ્યાપક કુશળતાને કારણે આ પ્રોજેક્ટના મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક ભાગીદાર તરીકે નિયુક્ત કરાયું છે.
તાલીમ અને ક્ષમતા નિર્માણના કાર્યક્રમો
ભાવનગરમાં CSIR-CSMCRI સાથે સંકળાયેલા મીઠા ઉત્પાદન ક્ષેત્રોમાં સૂક્ષ્મ શેવાળ બાયોરિફાઇનરી સ્થાપવાનો પ્રસ્તાવ પણ રાખવામાં આવ્યો છે. આ સાથે જ દરિયાકાંઠાના યુવાનો, સીવીડ ઉત્પાદકો, માછીમારી સમુદાયો, મહિલા ઉદ્યોગસાહસિકો, MSME, વિદ્યાર્થીઓ અને ઉદ્યોગ નિષ્ણાતો માટે વિશેષ ક્ષમતા નિર્માણ કાર્યક્રમો યોજાશે. તેમાં સીવીડ ખેતી, જળચરઉછેર, દરિયાઈ બાયોટેકનોલોજી, જીનોમિક્સ, દરિયાઈ નિદાન, ઉદ્યોગસાહસિકતા, બૌદ્ધિક સંપત્તિ અને ટેકનોલોજી વ્યાપારીકરણ જેવા વિષયોની તાલીમ આપવામાં આવશે.
પર્યાવરણીય સ્થિરતા અને વિકસિત ભારત 2047નું વિઝન
પ્રોજેક્ટના ભાગરૂપે પર્યાવરણીય દેખરેખ, જૈવવિવિધતા મૂલ્યાંકન અને પર્યાવરણીય અસર મૂલ્યાંકનની પ્રક્રિયા હાથ ધરાશે, જેમાં દરિયાઈ આનુવંશિક સંસાધનોના જવાબદાર ઉપયોગ પર ભાર મુકાશે. વાદળી કાર્બન અને આબોહવા-સ્થિતિસ્થાપક દરિયાકાંઠાના વિકાસ પર સંશોધન કરીને સીવીડ અને દરિયાકાંઠાની ઇકોસિસ્ટમનું સતત નિરીક્ષણ કરાશે. આ સમગ્ર કોરિડોર ગુજરાતના બાયોટેકનોલોજી માળખા, બાયોઇ3 (BioE3) નીતિ, ભારતની બ્લુ ઇકોનોમી પ્રાથમિકતાઓ અને "વિકસિત ભારત 2047" ના વિઝનને સાકાર કરવાના ઉદ્દેશ્યથી વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે.
